Doorgaan naar hoofdcontent

Vondel versus Jansen - leeft Vondel voldoende voort in onze straatnamen?

Joost van den Vondel is misschien wel de grootste dichter uit de Lage Landen, maar zijn we ons daar nog wel voldoende van bewust? Een dag of tien geleden schreef Christiaan Weijts in een column in het NRC dat het werk van Vondel niet meer van deze tijd is en dat Vondel (samen met andere oude helden zoals Hooft, Bilderdijk en Multatuli) onherstelbare schade toebrengt aan het leesplezier van scholieren. Frank van Pamelen betoogde vandaag in de Volkskrant dat het werk van Vondel nieuw leven ingeblazen moet worden. "Is het jammer als Gijsbrecht van Aemstel of Lucifer van de leeslijst verdwijnt? Welnee. Het wordt pas jammer als we de persoon Vondel uit het geheugen wissen. Want daarmee verkwanselen we kostbaarder cultureel erfgoed dan we ons weleens realiseren." 

En toen vroeg ik me dus af: leeft Vondel wel voldoende voort in onze straatnamen? Zijn er naar Vondel bijvoorbeeld meer straten genoemd dan naar alle Jansens bij elkaar? Cultureel erfgoed moet je niet verkwanselen. Straatnamen zijn typisch zo'n manier waarop wij in Nederland onze erflaters eren. Ik schreef daar eerder al eens wat over in het stuk Bankbiljetten en straatnamen, waar Vondel ook in genoemd wordt. Er zijn in Nederland weliswaar minder straatnamen naar Vondel genoemd dan naar bijvoorbeeld Rembrandt van Rijn en Frans Hals, maar Vondel scoort ongeveer gelijk aan zeeheld Michiel de Ruyter en zelfs veel beter dan Sweelinck, Erasmus en Spinoza.

Vondel versus Jansen
Volgens de Gemeentelijke Basisadministratie is 'de Jong' de familienaam die het meest voorkomt in Nederland, gevolgd door 'Jansen', 'de Vries', 'van de/den/der Berg' en 'van Dijk'. Maar als we de spellingsvarianten 'Jansen' en 'Janssen' bij elkaar optellen, staat de familie Jans(s)en glansrijk op de eerste plaats. Volgens de GBA waren er in 2007 ruim 130.000 mensen die Jansen of Janssen heetten (ik noem ze in het vervolg van dit verhaal gemakshalve even allemaal 'Jansen' met één s). De naam de Jong kwam toen minder dan 90.000 keer voor. En eigenlijk moeten we voor dit verhaal natuurlijk ook nog alle Jansens meetellen die voor 2007 al overleden zijn. Ter vergelijking: in 2007 waren er in Nederland in totaal niet meer dan 250 mensen met de naam Vondel, van Vondel of van den Vondel. Puur op basis van die aantallen zou je toch denken dat er ook veel meer beroemde Jansens zijn, en dat er dus ook veel meer straten zijn genoemd naar mensen die Jansen heten.

Er zijn in Nederland ongeveer 100 straten genoemd naar iemand die Jansen heet. Zo hebben Utrecht, Den Haag en Middelburg een Zacharias Jansenstraat (Zacharias Jansen was brillenslijper en uitvinder van de Hollandse verrekijker), heeft Velden een Professor Jansenplein, is er in Belfeld een Janssen-Dingsweg, ligt in Schijndel een Harry Jansenlaan en heeft Ewijk een Piet Jansenstraat. Allemaal Jansens met eigen straatnamen. Verder zijn er nog 17 plaatsen waar een straat is vernoemd naar een pastoor die Jansen heette, en er zijn ook 17 straten naar een of andere burgemeester Jansen genoemd. Cor Janssen, August Janssen, Ab Jansen, Frans Jansen, Louis Jansen, Martin Jansen, Wouter Jansen en ga zo maar door... ze hebben allemaal ergens een straatnaam. En al die Jansens bij elkaar komen dus samen op ongeveer 100 straatnamen uit. Opvallend: meer dan de helft van die Jansen-straten liggen in Noord-Brabant of Limburg, en er ligt er niet één in Flevoland.

Nee, dan Vondel: die verslaat de familie Jansen simpel en komt in zijn eentje op 150 straatnamen! Van de Vondelstraat in Hoogezand tot de Joost van den Vondelstraat in Elsloo, en van de Vondellaan in Vlissingen tot de Van den Vondelstraat in Goor... de Vondel-straten liggen door het hele land. Zelfs in Flevoland is er eentje. Ook bijzonder: van de straten die naar een Jans(s)en genoemd zijn, heeft 60% heel gewoon -straat als achtervoegsel, maar bij Vondel eindigt bijna 40% van de straten op het veel sjiekere -laan. Daarnaast heeft Vondel ook meer -parken, -singels en -kades op zijn naam, en zelfs een -staete.

De conclusie is eenvoudig: die Vondel doet het dus helemaal niet slecht in het 'speeltoneel' van de straatnamen.


Reacties

Anoniem zei…
En vergeet al die Gijsbrecht van Amstelstraten niet!
Anoniem zei…
Vondel was goed. Man, wat kon die rijmen.
Als ik 't probeer, merk ik iedere keer dat ik er
nooit wat van ... Vondel was goed.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

Is het nou Dorpstraat of Dorpsstraat - over de tussen-s in straatnamen

Onlangs stelde iemand me de vraag waarom in Rotterdam de Heemraadssingel en het Heemraadsplein een tussen-s hebben, maar de nabijgelegen Heemraadstraat niet. Komt dat door willekeur van de naamgevers of is er iets anders aan de hand? 

Hoe zit het ook al weer met het gebruik van de tussen-s in de Nederlandse taal? In het Taalportaal wordt uitgelegd wanneer er een tussen-s wordt gebruikt in een samenstelling. Die s komt bijvoorbeeld altijd voor als het eerste deel een verkleinwoord is ('meisjesjurk') of een persoonsaanduiding die in het meervoud een s krijgt ('vissersboot'). En een tussen-s kan ook voorkomen wanneer het eerste deel een meervoud op -en heeft ('dorpsplein') of als het eerste deel helemaal geen meervoud heeft ('eeuwigheidswaarde'). Snap je het nog? Vergeet het dan toch maar weer snel, want er zijn ook nog allemaal uitzonderingen op deze regels. De geleerden weten ook niet precies wat nou de functie van die tussen-s is en in welke gevallen di…

De langste straatnamen van Nederland

Wat zijn de langste straatnamen van Nederland? Ik zet deze mooie namen graag voor je op een rijtje.

Om de lengte van een straatnaam te bepalen volstaat het niet om op de straatnaamborden te kijken, want soms hangen er in één straat al borden met verschillende schrijfwijzen van dezelfde naam. Het is beter om uit te gaan van de officiële schrijfwijze van de straatnaam zoals die is vastgelegd in de BAG, de Basisregistraties Adressen en Gebouwen. Dat levert de volgende top-10 op:
Ir. Mr. Dr. van Waterschoot van der Grachtstraat in Heerlen (48 tekens in totaal, 38 tekens zonder punten en spaties)Burgemeester Baron van Voerst van Lyndenstraat in Gramsbergen (46/41 tekens)Wethouder Fierman Eduard Meerburg senior kade in Katwijk (45/40 tekens)Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg in Tilburg (43/38 tekens)Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat in Laren (42/38 tekens)Burgemeester van Hövell tot Westerflierpad in Halfweg (42/38 tekens)Burgemeester Hoytema van Konijnenburglaan in Scherpe…

Van Arnhem tot San Francisco - iedere stad zijn eigen Lombardstraat. Maar waarom eigenlijk?

Een Lombardsteeg in Alkmaar, een Lombardstraat in Goes, een Lombardkade in Rotterdam en een Lange en Korte Lombardstraat in Den Haag. Een Lombardenstraat en Lombardenvest in Antwerpen, en een Lombardstraat in Brussel. En dan ook nog Lombard Street in Londen, een in Philadelphia en een in San Francisco. Waar komen al die Lombard-straten toch vandaan? Was er misschien ooit een meneer Lombard, en waar heeft hij het dan aan verdiend dat er in de hele wereld straatnamen naar hem zijn genoemd? Nee, de straten zijn niet naar een meneer genoemd, maar naar een heel volk: de Lombarden. Maar waarom zou je daar een straat naar noemen?

De Lombarden zijn de inwoners van Lombardije, de streek rondom Milaan in het noorden van Italië. De naam gaat terug op de 'Longobarden' (de 'Langbaarden'), een Germaanse volksstam waarvan de mannen blijkbaar opvallend lange baarden hadden. Tijdens de Germaanse volksverhuizing in de vijfde eeuw trokken ze naar Noord-Italië en richtten daar een eigen r…

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…