zaterdag 25 juli 2015

Van Abel Tasmanstraat tot Zanddijk: Den Helder is eigenlijk net Dordrecht!

Heb je dat ook wel eens: dat je door Den Helder loopt en steeds weer het gevoel hebt dat je in Dordrecht bent? Dat is helemaal niet zo vreemd, want bijna twintig procent van de straatnamen in Den Helder komt ook in Dordrecht voor.

Den Helder heeft 462 straatnamen en Dordrecht heeft er 1057. Er zit behoorlijk wat overlap in de straatnamen van deze twee steden. Zo hebben ze allebei een Abel Tasmanstraat, een Buys Ballotstraat, een Cronjéstraat, een Dommelstraat en een Zanddijk. In totaal hebben ze zo 87 straatnamen dubbel; dat is voor Den Helder dus 18,8% van alle straatnamen. Even ter vergelijking: Den Helder heeft maar 5% van de straatnamen dubbel met Doetinchem en 6% met Delft.

Hoe komen Den Helder en Dordrecht aan zo veel dubbele straatnamen? Het helpt enorm dat ze allebei een bloemenbuurt hebben (met een onder andere een Anjelierstraat en een Rozenstraat), een Indische buurt hebben (met bijvoorbeeld een Javastraat en een Lombokstraat), een buurt met bomen en heesters (met een Kamperfoeliestraat en Lijsterbesstraat), een rivierenbuurt (met een Maasstraat en Merwedestraat), een schepenbuurt (met een Klipperstraat en Kotterstraat), een vogelbuurt (met een Kievitstraat en Reigerstraat), een buurt met ontdekkingsreizigers (met een Abel Tasmanstraat en een Jacob van Heemskerckstraat), een buurt met wetenschappers (met een Buys Ballotstraat en een Huygensstraat), een buurt met Zuid-Afrikanen (met een Cronjéstraat en een De la Reystraat) en dan ook nog wat algemeen populaire namen zoals de Nieuwstraat, de Schoolstraat, de Sportlaan en de Molenstraat. Met deze thema's hebben we al een goed deel van de dubbele namen gehad.

We hebben natuurlijk de mazzel dat beide steden voor deze straten ook precies dezelfde achtervoegsels hebben gekozen. Het gaat ook wel eens fout: in de buurt waar wetenschappers vernoemd zijn heeft Dordrecht een Lorentzstraat en Den Helder een H.A. Lorentzstraat; die tellen dus niet mee als dubbel. En zo tellen ook de Biesboschstraat (Dordrecht) en de Biesbosstraat (Den Helder) niet mee, de Borneostraat (Dordrecht) en de Borneolaan (Den Helder) niet, en ook de Brouwersdijk (Dordrecht) en de Brouwerstraat (Den Helder) niet. Ondanks dat hebben ze dus toch nog behoorlijk wat straatnamen die precies hetzelfde zijn. Als ze beter hun best hadden gedaan, hadden ze in Den Helder best boven de twintig procent kunnen komen!

Tussen de straatnamen die Den Helder en Dordrecht allebei hebben, zitten er een paar die haast uniek zijn. Dat maakt het extra bijzonder. De Brikstraat en de Kofstraat liggen zowel in Den Helder als in Dordrecht, maar ze komen daarnaast allebei nog maar in drie andere (verschillende) plaatsen in Nederland voor. Den Helder en Dordrecht hebben ook allebei de combinatie van een Visstraat en een Vismarkt, en die combinatie komt daarnaast alleen nog in Den Bosch voor. 

Het is best bijzonder dat deze twee plaatsen bijna twintig procent van de straatnamen dubbel hebben. Er zijn namelijk ont-zet-tend veel combinaties van Nederlandse plaatsen die niet één straatnaam hetzelfde hebben. Van de plaatsen met meer dan 100 straatnamen gaat het dan echt om vele duizenden combinaties. Bijvoorbeeld: Heemskerk en Drachten hebben allebei meer dan 400 straatnamen, en toch hebben ze er niet één dubbel. Hetzelfde geldt voor Leusden en Dongen, en voor Goes en Houten. Houten heeft meer dan vijfhonderd straatnamen (583 om precies te zijn), net als Oosterhout (662), Oss (746) en Lelystad (968), en toch heeft Houten met ieder van die plaatsen slechts één straatnaam overlap. Met Oosterhout is dat de Ambachtsweg, met Oss de Schoolstraat, en Lelystad deelt alleen de Boterbloemhof met Houten. Houten is dus best bijzonder; daar zal ik ooit nog eens wat uitgebreider op terugkomen.

Terug naar Dordrecht en Den Helder. Het is dus inderdaad best bijzonder dat deze twee plaatsen bijna twintig procent van de straatnamen hetzelfde hebben, maar dat is nog geen record. Voor kleine plaatsjes met slechts enkele straten is het veel te gemakkelijk om een hoog percentage te halen, dus die laat ik weer even buiten beschouwing. Voor de plaatsen die meer dan 100 straten hebben, zijn de toppers Wormerveer (34% van de straten komt ook in Amsterdam voor, 30% ook in Utrecht, en 28% in Enschede), Badhoevedorp (30% van de straten komt ook in Amersfoort voor, en 28% ook in Hilversum) en Musselkanaal (28% van de straten komt ook in Den Haag voor). Bij het kiezen van straatnamen is men in Wormerveer dus het meest, ehh... 'middle of the road'. Grote kans dus dat je je heel ergens anders waant als je weer eens door Wormerveer loopt.

(Met dank aan researchassistent Bobo, die voor dit verhaal wat leuke statistieken heeft verzameld.)


zaterdag 18 juli 2015

Is het een vogel? Is het een vliegtuig? Nee, het is... een straatnaam!

Onlangs moest ik naar de Lepelaar in Sassenheim. "Aha, de vogelbuurt", dacht ik meteen. Ik zocht de route op in mijn routeplanner en zag op de kaart dat de omliggende straten Snip, Pelikaan, Buizerd, Uiver en Postduif heetten. "Inderdaad de vogelbuurt", dacht ik zonder nadenken. Vlak voordat ik op de bestemming aankwam, leidde de routeplanner me linksaf de Vliegeniersweg in. En toen ik die straatnaam zag, viel het kwartje pas...

Het is helemaal niet de vogelbuurt, het is de vliegtuigenbuurt! Want Postduif, Pelikaan, Snip, Uiver, Buizerd en Lepelaar zijn allemaal namen van Nederlandse vliegtuigen uit het begin van de twintigste eeuw. Ik had het ook best kunnen weten, want 'postduif' is geen officiële naam van een vogelsoort en het is dus helemaal niet logisch om daar een straat in de vogelbuurt naar te noemen. De Postduif in Sassenheim is ook de enige straat in Nederland die naar de postduif genoemd is. De Uiver is ook een opvallende straatnaam, want 'uiver' is ook niet de officiële naam van een vogel maar een dialectwoord voor de 'ooievaar'. Er zijn echter in Nederland wel meer plaatsen met vogelbuurten waar een straat naar de uiver is genoemd, dus dat is op zich niet verdacht. Aan het eind van de Vliegeniersweg ligt echter ook een buurt waar de straten zijn genoemd naar Nederlandse luchtvaartpioniers zoals Fokker, Plesman, Viruly en Geysendorffer. Als je dat weet, denk je bij de straatnaam Uiver natuurlijk meteen aan een vliegtuig en niet aan een vogel.

De Uiver was een Douglas DC-2-115A die in september 1934 door KLM in gebruik werd genomen met als registratienummer PH-AJU. KLM gaf de vliegtuigen in die tijd de naam van een vogel waarvan de eerste letter gelijk is aan die van de laatste letter van het registratienummer. Zo kreeg het vliegtuig met registratienummer PH-AIS de naam 'Snip' en werd de PH-AIP 'Pelikaan' genoemd. Toen de PH-AJU in gebruik werd genomen, hadden ze al een vliegtuig met de naam Uil en blijkbaar konden ze voor de PH-AJU geen andere vogel bedenken met een U. En dus koos men heel creatief voor het woord voor de ooievaar in Gelders dialect. De Uiver werd in oktober 1934 direct beroemd door de deelname aan een grote vliegrace naar Melbourne over bijna 20.000 kilometer; het Nederlandse vliegtuig arriveerde na 90 uur en 17 minuten als tweede van de twintig deelnemers, en werd winnaar in het handicapklassement. Dat had het begin van een fraaie carriere kunnen zijn, maar twee maanden later verongelukte de Uiver in slecht weer tijdens een vlucht van Amsterdam naar Batavia.

De overwinning in de Melbourne-race maakte de Uiver direct beroemd. De bemanningsleden werden bij terugkomst in Nederland als helden onthaald. Er werden Uiver-festiviteiten georganiseerd, Uiver-memorabilia verkocht en Uiver-liedjes geschreven. En er kwamen Uiver-straten. Er zijn in Nederland op dit moment bijna dertig straatnamen die naar de Uiver genoemd zijn. In enkele gevallen liggen die straten in buurten waar alle straten naar oude vliegtuigen zijn genoemd, zoals de Uiver in Sassenheim en de Uiverweg in Schiphol Zuid. Maar het komt veel vaker voor dat de Uiver-straten gewoon in een vogelbuurt liggen, waar de namen van de andere vogels helemaal niet naar vliegtuigen verwijzen. In die gevallen heeft de populariteit van het vliegtuig ervoor gezorgd dat men de naam Uiver verkoos boven de naam Ooievaar. De ooievaar zelf is trouwens ook populair want daar zijn meer dan zeventig straten naar genoemd. Delft is een bijzonder geval want daar hebben ze in één wijk een Ooievaarstraat en een Uiverstraat, op nog geen vijftig meter van elkaar. Die straten kregen hun naam in 1984, precies vijftig jaar na de vlucht van de Uiver.

De Uiver is Sassenheim is dus niet naar een vogel genoemd maar naar het beroemde vliegtuig dat tachtig jaar geleden vloog. En zo zijn ook die andere straten in deze buurt allemaal naar vliegtuigen genoemd. Met de Postduif (een Fokker F-VII) maakte KLM in 1927 de eerste officiële postvlucht van Amsterdam naar Batavia en weer terug. De Snip en de Pelikaan waren beide Fokker-vliegtuigen van het type F.XVIII; met de Snip maakte KLM in 1934 de eerste trans-Atlantische vlucht. De Buizerd was een Douglas DC-3-194C uit 1937 en de Lepelaar een Lockheed 14WF62 Super Electra uit 1938.

Ik ben wel benieuwd hoeveel inwoners van deze buurt in Sassenheim dit allemaal weten.

Tja, zo gaat dat dan bij mij. Het ene moment ben ik achteloos op weg naar een van de vele vogelbuurten van Nederland, en het volgende moment zit ik met mijn hoofd in de wolken tussen de luchtvaartpioniers, de vliegtuigen en de postvluchten. En dat allemaal door die vermaledijde straatnamen.

vrijdag 10 juli 2015

Drachmeweg of drachme terug? Over straatnamen voor de drachme en de euro.

Het is crisis in Griekenland. Er wordt al wekenlang gesproken over hervormingsvoorstellen en noodleningen, pinautomaten en pensioenen, schulden en faillissement, en een grexit. Moeten we ons zorgen maken over de euro? Gaat Griekenland terug naar de drachme? De belangrijkste vraag is echter nog niet gesteld: wat betekent dit alles voor de straatnamen die naar de drachme zijn genoemd?

In Nederland zijn een aantal buurten en wijken waar de straatnamen naar munten zijn genoemd. Die zijn bijna allemaal van na 1992. Toevallig of niet, maar dat was het jaar dat in het Verdrag van Maastricht werd besloten om de euro in te voeren. Aanvankelijk noemde men het nog 'ecu' (als afkorting voor "European Currency Unit"), maar later besloot men om de eenheidsmunt 'euro' te noemen. Op 31 december 1998 werden de onderlinge wisselkoersen tussen de euro en de valuta van de deelnemende landen definitief vastgelegd. Op dat moment ging het nog om elf landen, maar op 1 januari 2001 kwam Griekenland daar als twaalfde bij. Een jaar later - op 1 januari 2002 - werd de euro het wettige betaalmiddel in deze twaalf landen en werden de euromunten en -biljetten in gebruik gekomen. Dat betekende het einde voor de Nederlandse gulden, de Belgische frank, de Franse frank en de Luxemburgse frank, de Duitse mark en de Finse mark, de Ierse pond, de Italiaanse lire, de Oostenrijkse schilling, de Portugese escudo, de Spaanse peseta en de Griekse drachme. In de jaren daarna werden ook de Sloveense tolar, de Cypriotisch pond, de Maltese lire, de Slowaakse kroon, de Estse kroon, de Letse lats en de Litouwse litas vervangen door de euro.

Valuta inwisselen voor straatnamen
Voor een aantal plaatsen was het afscheid van de gulden en al die andere valuta reden om er straatnamen naar te noemen. Ik denk dat Etten-Leur in 1993 de eerste was met de benoeming van de Guldenweg, het Stuiverpad, de Kroonstraat, de Schellingstraat en de Daalderweg. De link met de een jaar daarvoor aangekondigde invoering van de euro is hier alleen nog niet zo duidelijk. In 1996 volgde Woerden met de Guldendreef, de Kroondreef, de Pesetadreef, de Ponddreef, de Schillingdreef en de Forintdreef. De nabijgelegen Europabaan geeft deze valutastraatnamen toch een duidelijk Europees tintje. Wel vreemd dat de Hongaarse forint erbij zit, want Hongarije is weliswaar lid van de EU maar neemt geen deel aan de euro. En de Ponddreef zal dan niet naar de Engelse maar de Ierse pond genoemd zijn.

Dronten noemt in 1999 de straten in een nieuwe wijk Escudo, Forint, Franc, Lire, Mark, Peseta, Schilling en... Drachme. Dronten is daarmee de eerste plaats in Nederland die een straat naar de drachme noemt. De rondweg van deze wijk krijgt de naam Eurosingel. In 2001 volgt Nieuw-Vennep met de Escudoweg, de Frankweg, de Lireweg, de Markweg, de Pesetaweg, de Pondweg de Schillingweg en... de Drachmeweg. Op de gulden na zijn alle valuta van het eerste uur daarmee vernoemd, maar er zijn nog twee straten over. De wijk wordt gecompleteerd met de Valutaweg en de Eurolaan. In Amersfoort vinden ze het waarschijnlijk jammer dat je de frank en de mark maar één keer kunt vernoemen terwijl die in meer landen als valuta gebruikt werden, dus die kiest er in 2002 voor om ook landennamen in de straatnamen te gebruiken: de straten heten daar Belgische Frank, Duitse Mark, Finse Mark, Franse Frank, Ierse Pond, Italiaanse Lire, Oostenrijkse Schilling en... Griekse Drachme. Voor de laatste twee straten gebruiken ze dezelfde truc als in Nieuw-Vennep; dat worden de Euroweg en de Valutaboulevard.

Emmeloord komt in 2004 met de straatnamen Franc, Lire, Escudo en Drachme, maar ze noemen in dezelfde wijk net zo gemakkelijk ook straatnamen naar daalder, duit en dukaat. Dat de straatnamen geïnspireerd zijn door de invoering van de euro blijkt uit het feit dat er ook een straat Ecu wordt genoemd, naar de naam die men oorspronkelijk aan de euro wilde geven. In 2007 noemt men in Varsseveld enkele nieuwe straatnamen Frankenweg, Guldenweg, Kronenweg, Lireweg en Markenweg, en men vult dit naar Nieuw-Venneps voorbeeld aan met de Valutaweg en de Euroweg. In 2009 komt vervolgen Barendrecht met de Escudostraat, de Pesetastraat, de Schillingstraat en de Euroweg. Maastricht komt in 2011 met allemaal straatnamen die verwijzen naar oude munten zoals de Carolijnruwe, de Crusaatruwe, de Daaldersruwe en de Escalijnruwe, maar stopt daar ook een Drachmenruwe tussen. Maastricht is weliswaar de stad van hét Verdrag, maar deze straatnamen lijken nauwelijks op de invoering van de euro gebaseerd te zijn. Dat is duidelijk wel zo in 2014 bij de vaststelling van een aantal nieuwe straatnamen in Amsterdam, want daar worden een groot aantal Europese valuta vernoemd. Dinarpromenade, Escudolaan, Forintplantsoen, Frankenstraat, Guldenpromenade, Kroonweg, Lirestraat, Litasweg, Marksingel, Pesetalaan, Pond Sterlinglaan, Schillingdijk, Zlotylaan en... Drachmesingel. Een deel van die munten is inmiddels vervangen door de euro, en een deel wordt binnen de EU nog steeds gebruikt. Daar Nieuw-Venneps voorbeeld voegt men daar een Eurokade en een Valutaboulevard aan toe. En omdat er dan alsnog straten over zijn, komen er ook nog een Centavoshof, een Centimehof, een Pennyhof en een Roebelkade bij.

Drachme weg?
Er zijn in Nederland dus zes straatnamen naar de Griekse drachme genoemd: de Griekse Drachme in Amersfoort, Drachme in Emmeloord, Drachme in Dronten, de Drachmeweg in Nieuw-Vennep, de Drachmenruwe in Maastricht en de Drachmesingel in Amsterdam. Stel dat Griekenland en Europa er niet uitkomen samen en Griekenland in plaats van de euro weer drachmes gaat gebruiken, moet er dan wat aan die straatnamen veranderen? Nee, natuurlijk niet. Men is er sowieso niet zo happig op om straatnamen te gaan veranderen, want dat levert alleen maar gedoe op. Bij mensen is het zo dat straatnamen bij voorkeur alleen naar overleden personen worden genoemd, maar bij valuta geldt die regel niet. En we hebben hierboven ook gezien dat veel straten wel naar oude valuta worden genoemd, maar dat er ook best straten naar valuta worden genoemd die nog in gebruik zijn.

Ik weet alleen niet wat het op dit moment met de waarde van je huis doet als die naar de drachme is genoemd. Maar die waarde is natuurlijk wel in euro.

donderdag 2 juli 2015

Over koele plekken en koude wijn: 100 straatnamen om de hittegolf mee te trotseren, en één straat in de zonneschijn

Wat een hitte! De thermometer loopt hier en daar op naar veertig graden. Wordt die hoge temperatuur je te veel? Ik heb 100 straatnamen gevonden die je kunnen helpen. Ben je bijvoorbeeld op zoek naar een koele plek? Dan is de Koeleplekstraat (in Didam) vast iets voor jou!

Zoek je een lekker plekje in de schaduw? Probeer dan eens de Schaduwgras (Spijkenisse), het Schaduwpad (Leiden) of Schaduwrijk (Puttershoek en De Meern). Is de schaduw niet koel genoeg? Bezoek dan de Koelhuisdreef (Sint-Annaland), de Koelhuisstraat (Huissen) of de Koelhuisweg (Sint-Annaland en Kraggenburg). Moet het nog kouder? Dan kan ik je de IJskelderlaan (Doorn) of de IJskelderstraat (Tilburg) aanbevelen.

Drinken
Met deze hitte moet je veel drinken. Ben je op zoek naar water? Ga dan naar de Waterstraat, want die hebben we in overvloed. De Waterstraat kun je vinden in meer dan veertig plaatsen verspreid over het hele land, waaronder Beek (!), Goes, Goor, Schaijk, Thorn, Tiel, Ulft, Velp en Wouw. Er ligt er vast ook een ergens bij jou in de buurt. Ben je meer het type die in plaats van gewoon 'water' op het terras aan de ober om 'een watertje' vraagt? Het Watertje kun je vinden in Hoorn en Zoeterwoude. Nog lekkerder: IJswater (Houten) of zelfs een hele IJszee (Emmeloord).
Liever een verfrissend biertje? Snel naar de Bierdijk (Hippolytushoef), Biersteeg (Hilversum), Bierkaai (Middelburg), Bierkade (Edam, Purmerend, Enkhuizen, Hoorn, Alkmaar, 's-Gravenhage, Oud-Beijerland, Goes, Blokzijl, Leeuwarden, Den Helder, 's-Gravenhage, Rotterdam, Geertruidenberg, Lochem, Deventer) of de Bierweg (Blaricum, Huizen en Wemeldinge). Ook mooi: de Tuin van Bier (Moordrecht).

Houd je niet van bier, maar heb je liever een koud wijntje? Dan biedt de Coudewijnstraat (Deventer) uitkomst.

Koel, koeler, koelst
Als het in bovenstaande straten te druk wordt, zijn er genoeg alternatieven: Koelinge (Hoogvliet Rotterdam), Koelenstraat (Heythuysen en Baexem), Koelenweg (Beringe en Huis ter Heide), Koel (Swalmen en Brunssum), Koeldijk (Leveroy), Koele (Dalfsen, Appelscha), Koelestraat (Oud Gastel), Koeleweg (Ossendrecht), Koeleweg (Oldebroek), Koelerweg (Harfsen) en de Koelstraat (Ell). In de Koelaan (Zeist) voelt het vast ook koel aan. Je kunt het eventueel nog in Koele Mei (Breda) proberen, maar waarschijnlijk ben je daar twee maanden te laat (♪♫ "Het is zo koel in mei, ik heb nergens woorden voor" ♫♪).

Is koel niet koud genoeg? Ga dan snel naar de Koude Dijk (Hengevelde), Koude Hoek (Montfoort), Koudehoek (Oudeschans), Koude Maas (Nistelrode), Koudemaas (Aarle-Rixtel), Koudelaan (Bilthoven en Lage Vuursche), het Koudepad (Goirle) of de Koudeweg (St.-Jacobiparochie). Zoek je de koude in stijl? Denk dan eens aan Coudenborch (Berlicum).

Ook een goed idee met deze hitte: de Couburgstraat in Koudekerke. Een koude straat in een koude plaats!

Of zoek de zon op
Houd je juist wel van deze zon en hitte? Dan zoek je misschien helemaal geen verkoeling. Ga dan lekker in De Zonneschijn zitten in Molenhoek.
   

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...