maandag 25 mei 2015

Toponiemstapelingen: van de Zuidplaspolderweg naar het Oudelaanmolenslootpad

Alle onze plaatsen, straten en rivieren hebben wel een naam. Vaak staat die naam op zichzelf, maar het komt ook best veel voor dat die naam naar een andere naam verwijst. En die naam verwijst misschien wel weer naar nóg een andere naam. Haarlemmermeerpolder bijvoorbeeld (de polder van de Haarlemmermeer, wat een meer was bij Haarlem), of de Spaarndammerdijk (een dijk bij de Spaarndam, wat een dam was in de Spaarne). Ik noem dat toponiemstapelingen.

'Toponiem' is het officiële woord voor topografische namen, dus namen van een geografische plek. Volgens sommige mensen gaat het bij toponiemen alleen om plaatsnamen, maar in een ruimere definitie horen er ook hydroniemen (namen van rivieren en zo), hodoniemen (het officiële woord voor straatnamen) en oroniemen (namen van bergen) bij. En die kun je dus stapelen. Ik moest daar vanmiddag aan denken toen ik langs de Schiebroekse Parkflat in Rotterdam kwam. Ooit was er een rivier en die noemde men de Schie, daar lag een moerassig land naast en dat noemde men Schiebroek, dat werd een wijk van Rotterdam en daar legde men een park aan en dat werd het Schiebroekse Park, en daar bouwde men een flat bij en dat werd natuurlijk de Schiebroekse Parkflat.

Ik noemde in de inleiding al de Haarlemmermeerpolder en de Spaarndammerdijk. Drievoudige toponiemstapelingen zijn dat. Een ander voorbeeld is het Poortlandplein in Delft (het land buiten de stadspoort heette het Poortland, en het plein dat nu op die plek ligt heet dus Poortlandplein). Zo heb je ook de Zuidplaspolderweg (in Moordrecht), het Grachtswalplein (in Harlingen), de Maashavenkade en de Maashavenstraat (in Rotterdam) en de Peelheideweg (in America).

Een paar jaar geleden schreef ik hier al eens wat over een viervoudige stapeling, alleen noemde ik het toen nog niet zo. In Delft ligt een pad langs een sloot die leidde naar een molen bij Oudelaan, en dat pad heet natuurlijk het Oudelaanmolenslootpad. Jammer dat het pad niet naar de poort is genoemd die daar ooit gestaan schijnt te hebben: het Oudelaanmolenslootpoortpad was nog mooier geweest, qua stapeling.

Ken jij ook van die stapelingen? En kan het misschien nog langer dan het Oudelaanmolenslootpad?

vrijdag 15 mei 2015

Woorden spellen met straatnamen - loop je even mee?

Kom, we gaan wat leuks doen. We gaan straatnamenspelroutes lopen! Bij een straatnamenspelroute maak je een wandeling door een aantal straten, en de eerste letters van de straatnamen spellen samen een woord. Loop je bijvoorbeeld in Amsterdam van de Spiegelgracht via de Prinsengracht en de Egelantiersgracht naar de Lijnbaansgracht, dan spel je... SPEL. Hoe toepasselijk. Zo kom je nog eens ergens.

(Met dank aan Joost Tel die met slim programmeerwerk een heleboel straatnamenspelroutes heeft gevonden.)

Ik begin met drie leuke routes als voorbeeld. De eerste kun je het beste in huppelpas lopen, bij de tweede moet je het vuur uit je sloffen lopen en we sluiten af met een ereronde:
  • HUPPELPAS: Herengracht - Utrechtsestraat - Prinsengracht - Passeerdersgracht - Eerste Passeerdersdwarsstraat - Looiersgracht - Prinsengracht - Amstel - Sarphatistraat (in Amsterdam)
  • VONKENREGENS: Van Oldenbarneveltlaan - Oude Loosdrechtseweg - Neuweg - Koningsstraat - Emmastraat - Nassaulaan - Rembrandtlaan - Eikbosserweg - Gijsbrecht van Amstelstraat - Egelantierstraat - Neuweg - Silenestraat (in Hilversum)
  • ERERONDE: Eerste Helmersstraat - Rhijnvis Feithstraat - Eerste Helmersstraat - Rhijnvis Feithstraat - Overtoom - Nassaukade - De Clercqstraat - Elisabeth Wolffstraat (in Amsterdam)
Soms moet je onderweg kiezen bij zo'n straatnamenspelroute. Als je bijvoorbeeld deze route loopt:
  • VEDETTE: Vondelstraat - Eerste Constantijn Huygensstraat - Derde Helmersstraat - Eerste Constantijn Huygensstraat - Tweede Helmersstraat - Tweede Constantijn Huygensstraat - Eerste Helmersstraat (Amsterdam)
kom je aan het eind voor de keuze te staan of het meervoud nou VEDETTEN of VEDETTES is. Voor de eerste moet je nog even de Nicolaas Beetsstraat in en voor de tweede moet je aan het eind van de route het Staringplein kiezen. Het maakt gelukkig niet uit wat je kiest, want beide schrijfwijzen zijn goed. Het bijzondere van deze route is trouwens dat je niet alleen door de Eerste Helmersstraat komt, maar ook door de Tweede Helmersstraat en de Derde Helmersstraat. Spaar ze allemaal, die Helmersstraten!

Rare loopjes
Als je een straatnaamspelroute loopt, loop je wel het risico dat omwonenden denken dat je verdwaald bent. Ik vind het bijvoorbeeld wel grappig om te zien hoe sommige woorden met veel E's iedere keer weer op dezelfde straat uitkomen:
  • FIEDELEN: Frankrijkkade - Italiëstraat - Europalaan - Duitslandstraat - Europalaan - Luxemburgstraat - Europalaan - Nederlandstraat (Almere)
  • WELEDELE: Willy Mullenskade - Erich Salomonstraat - Lumièrestraat - Erich Salomonstraat - Daguerrestraat - Erich Salomonstraat - Lumièrestraat - Erich Salomonstraat (Amsterdam)
  • RESERVELEGER: Roelantstraat - Erasmusgracht - Sanderijnstraat - Erasmusgracht - Roelantstraat - Vier Heemskinderenstraat - Erasmusgracht - Lanseloetstraat - Erasmusgracht - Griseldestraat - Erasmusgracht - Roelantstraat (Amsterdam)
  • REGENEREREN: Rombout Hogerbeetsstraat - Eerste Hugo de Grootstraat - Gillis van Ledenberchstraat - Eerste Hugo de Grootstraat - Nassaukade - Eerste Hugo de Grootstraat - Rombout Hogerbeetsstraat - Eerste Hugo de Grootstraat - Rombout Hogerbeetsstraat - Eerste Hugo de Grootstraat - Nassaukade (Amsterdam)
Bij woorden waarin een lettergreep zich herhaalt, loop je gewoon een rondje dubbel:
  • TAMTAMS: Toccatastraat - Allegrostraat - Menuetstraat - Toccatastraat - Allegrostraat - Menuetstraat - Saxofoonpad (Almere)
  • PIRIPIRI: Parallelweg - Industrieweg - Randweg - Industrieweg - Parallelweg - Industrieweg - Randweg - Industrieweg (Beverwijk)
  • KOEKOEK: Koningslaan - Oranje Nassaulaan - Emmalaan - Koningslaan - Oranje Nassaulaan - Emmalaan - Koningslaan (Amsterdam)
Zo kun je zelfs drie rondjes dansen op dit kruispunt:
  • CHACHACHA: Cornelis Danckertsstraat - Hendrik van Bontsfortstraat - Arent van 's-Gravesandestraat - Cornelis Danckertsstraat - Hendrik van Bontsfortstraat - Arent van 's-Gravesandestraat - Cornelis Danckertsstraat - Hendrik van Bontsfortstraat - Arent van 's-Gravesandestraat (Rotterdam)
Bij een palindroom loop je dezelfde route op en neer, zodat je weer op je vertrekpunt eindigt:
  • ROTATOR: Rijksstraatweg - Overtonweg - Timorstraat - Archipelstraat - Timorstraat - Overtonweg - Rijksstraatweg (Haarlem)
  • TESTSET: Ter Wormstraat - Eckartstraat - Sandenburgbaan - Twickelerf - Sandenburgbaan - Eckartstraat - Ter Wormstraat (Rotterdam)
  • MAANDNAAM: Metselaar - Ambachtslaan - Achterompad-West - Noorderveenweg - Dorpsstraat - Noorderveenweg - Achterompad-West - Ambachtslaan - Metselaar (Assendelft)
  • MAANDNAAM: Madelieftuin - Amaryllistuin - Astertuin - Noorderparklaan - De Eilanden - Noorderparklaan - Astertuin - Amaryllistuin - Madelieftuin (Bergschenhoek)
  • STAALPLAATS: Saxofoonpad - Toccatastraat - Allegrostraat - Andantestraat - Largopad - Preludeweg - Largopad - Andantestraat - Allegrostraat - Toccatastraat - Saxofoonpad (Almere)
Leuk, al die rondjes en dat heen-en-weer-geloop. Maar het is natuurlijk veel mooier als je een route kunt lopen waarin je in iedere straat maar één keer komt. Bij isogrammen weet je dat zeker, om de eenvoudige reden dat dat woorden zijn waar iedere letter maar één keer in zit. Drie voorbeelden:
  • MONARCH: Mauritsstraat - Oude Binnenweg - Nieuwe Binnenweg - Aelbrechtskade - Rochussenstraat - Claes de Vrieselaan - Hondiusstraat (Rotterdam)
  • PSALMEN: Perronzijde - Stommeerkade - Aalsmeerderweg - Legmeerdijk - Mijnsherenweg - Einsteinstraat - Nobelhof (Amstelveen)
  • VORKJES: Vondelkerkstraat - Overtoom - Rhijnvis Feithstraat - Kanaalstraat - Jan Pieter Heijestraat - Eerste Helmersstraat - Staringplein (Amsterdam)
Maar bij deze routes kom je ook nooit meer dan één keer in dezelfde straat:
  • WERKADRES: Wachterliedplantsoen - Egidiusstraat - Reinaert de Vosstraat - Karel Doormanstraat - Admiraal de Ruijterweg - De Rijpgracht - Roelantstraat - Erasmusgracht - Sanderijnstraat (Amsterdam)
  • SNACKBAR: Silenestraat - Neuweg - Azaleastraat - Chrysantenstraat - Koningsstraat - Bloemstraat - Anjelierstraat - Rozenstraat (Hilversum)
  • CANADEES: Catharina van Clevelaan - Amsterdamseweg - Nieuwe Kalfjeslaan - Amstelveenseweg - De Boelelaan - Europaboulevard - Europaplein - Scheldeplein (van Amstelveen naar Amsterdam)
  • DELETET: Derde Egelantiersdwarsstraat - Egelantiersstraat - Lijnbaansgracht - Egelantiersgracht - Tweede Egelantiersdwarsstraat - Eerste Leliedwarsstraat - Tweede Egelantiersdwarsstraat (Amsterdam)
Die laatste vind ik sowieso wel weer mooi omdat je niet alleen de Egelantiersstraat en de Egelantiersgracht doorkomt, maar ook nog de Tweede Egelantiersdwarsstraat en de Derde Egelantiersdwarsstraat. Het was mooi geweest als we voor de derde E de Eerste Egelantiersdwarsstraat hadden kunnen nemen, maar die sluit helaas niet goed aan.

Sponsorloop
Misschien moet ik eens kijken of ik dit straatnaamspel commercieel kan gaan exploiteren. Ik weet in ieder geval al welke multinational ik als sponsor moet benaderen:
  • COCACOLA: Cornelis Krusemanstraat - Okeghemstraat - Cornelis Krusemanstraat - Amstelveenseweg - Cornelis Krusemanstraat - Okeghemstraat - Lomanstraat - Amstelveenseweg (Amsterdam)
Nou is de grote vraag nu natuurlijk: zijn er bij jou in de buurt ook straatnamenspelroutes? Als je nu je voordeur uitloopt, kun je dan een route lopen waarmee je een woord kunt spellen? Ik ben benieuwd!

zondag 10 mei 2015

De creatieve industrie - de Industrieweg, en andere originele straatnamen op het industrieterrein

De bedrijvigheid op industrieterreinen biedt volop mogelijkheden voor mooie straatnamen. De creatieve industrie is één van de topsectoren van de Nederlandse economie, maar op de industrieterreinen zie je weinig van die creativiteit terug. Het is tekenend dat Industrieweg tot de meest voorkomende straatnamen behoort.

De straatnaam Industrieweg komt in Nederland al 200 keer voor, en dan tel ik alle varianten op de naam nog niet eens mee. Alles bij elkaar komen we zo op zeker 350 straatnamen die naar de 'industrie' zijn genoemd. Je gaat je bijna afvragen hoeveel industrieterreinen Nederland eigenlijk heeft. Op zich is het natuurlijk niet vreemd om een weg naar of langs de industrie de Industrieweg te noemen. Vroeger noemde men de markt waar boter werd verkocht ook de Botermarkt. En de kade waar de vaten bier werden gelost, was de Bierkade. Maar de Botermarkt en de Bierkade werden zo genoemd vanwege de bedrijvigheid die er al was. Tegenwoordig bedenkt men een naam als Industrieweg al voordat er überhaupt één fabriek gevestigd is.

Variatie op een thema
Maar goed, met Industrieweg heeft pas één straat op het industrieterrein een naam. Hoe noem je de rest van de straten? Daar zal toch wel wat creativiteit bij komen kijken? Natuurlijk. Ik zie vier creatieve stromingen, die overigens ook best samen kunnen vloeien:
  • Heet makkelijkste is het om de variatie te zoeken in het achtervoegsel. In plaats van Industrieweg of Industriestraat kun je een straat op het industrieterrein ook Industriehaven, Industriekade, Industrielaan, Industriepark, Industrieplein, Industrierondweg (Urk), Industriedwarsstraat (Zevenaar) of Industriedwarsweg (Etten-Leur) noemen. In deze categorie hoort ook de Friese Industriewei (Irnsum).
  • Bijna net zo makkelijk is de oplossing waar ze in Asperen, Hatten, Lopik en Vlaardingen voor gekozen hebben: nummeren. Zo kwamen ze in Asperen na een lange brainstorm uit op 1e Industrieweg, de 2e Industrieweg en de 3e Industrieweg. In Hatten en Lopik bedachten ze nog een 4e Industrieweg, en in Vlaardingen gingen ze zelfs nog door tot de 5e Industrieweg. Als je eenmaal bent begonnen met nummeren, is het lastig om te stoppen. Je kunt dit ook combineren met de variatie in het achtervoegsel; in IJmuiden kwamen ze zo tot de 3e Industriedwarsstraat.
  • Je kunt ook variëren op Industrieweg door er extra dingen voor of achter te zetten. Dat is natuurlijk eigenlijk ook het geval bij genummerde straten zoals de Eerste Industrieweg, maar ik doel hier meer op varianten zoals de Oude Industrieweg (Vlissingen), Nieuwe Industrieweg (Helmond), Staalindustrieweg (Alblasserdam), Oostelijke Industrieweg (Franeker), Industrieweg Noord (Amerongen), Industrieweg Oost (Elst), Industrieweg-Zuid (Westdorpe) en Industrieweg-West (Oude Pekela).
  • Er zijn ook flink wat plaatsen waar men heeft geassocieerd op het thema 'industrie', maar daarin niet te ver wilde gaan. Dan kom je bijvoorbeeld op 'nijverheid': de Nijverheidsstraat, de Nijverheidsweg en varianten daarop komen meer dan 200 keer voor. Of 'ambacht': van de Ambachtswegen en Ambachtstraten hebben we er bijna 150. En dan nog heel origineel 'bedrijven': er zijn bijna veertig straten die Bedrijfsstraat of Bedrijvenweg heten. De combinatie van een Industrie-, een Nijverheids-, een Ambachts- en een Bedrijvenstraat is bijzonder populair. Ik heb meer dan 75 industrieterreinen gevonden waar ze er van ieder van die drie minimaal eentje hebben. En dat kun je dan nog aanvullen met variaties op 'handel', 'transport', 'energie' en 'export'.

Zo krijg je het terrein wel vol. In Andijk hebben ze bijvoorbeeld een Ambachtsweg, een Bedrijvenweg en een Industrieweg, maar ook nog een Transportweg en een Handelsweg. Sint-Oedenrode heeft een Industrieweg, een Ambachtsweg en een Nijverheidsweg, maar ook nog een Handelsweg en een Gildenstraat. Delft heeft behalve de Industriestraat en de Nijverheidstraat ook de Nijverheidsdwarsstraat, de Fabrieksstraat, de Gildestraat en de Neringstraat. In Den Helder ligt een industrieterrein met niet alleen een Industrieweg, een Ambachtsweg, een  Bedrijfsweg en een Nijverheidsweg, maar ook nog een Nijverheidskade, een Energieweg, een Handelsweg en een Handelskade. En zo kan ik nog wel even doorgaan. Het lijkt of gemeentes gedacht hebben: "Ach, aan die straten komen toch alleen maar bedrijven, dus daar hoeven we niet zo moeilijk over te doen".

Ken je klassieken
Als je eens iets anders wilt dan een Industrieweg of een variant daarop, dan kun je straten op je bedrijventerrein naar Mercurius of Hermes noemen. Mercurius was immers de Romeinse god van de handel en de winst, en Hermes was zijn Griekse evenknie. In Krommenie hebben ze die twee gewoon allebei gekozen; daar loopt de Mercuriusstraat over in de Hermesstraat. De combinatie van die twee komt wel vaker voor. In Ochten zijn de Mercuriusweg en de Hermesweg twee opeenvolgende zijstraten van... de Industrieweg. In Vlissingen heeft is de Mercuriusweg uit op de Hermesweg en die kruist dan verderop weer met de Industrieweg en de Oude Industrieweg. Het is allemaal niet zo moeilijk.

Wees innovatief
Plaatsen die eens wat nieuws willen proberen, noemen de straten op hun industrieterrein naar uitvinders zoals Edison en Marconi. Daarmee geef je je terrein ook meteen een innovatieve uitstraling mee. Er zijn genoeg uitvinders om een heel terrein mee te vullen, en iedere plaats kan daaruit zijn eigen selectie maken. Behalve voor Edison en Marconi, kiest men bijvoorbeeld ook voor Bell, Einstein, Archimedes, Pasteur, Volta, Diesel en Nobel. Er zijn tientallen bedrijventerrein waar de straten in dit thema gekozen zijn. In Berkel en Rodenrijs liggen de Marconisingel en de Edisonstraat overigens twee straten verwijderd van... de Industrieweg. Daar is-tie weer.

Soms worden de standaardnamen aangevuld met wat 'eigen' straatnamen. Boxmeer heeft bijvoorbeeld op industrierrein Saxe Gotha heel traditioneel een Industriestraat, een Nijverheidstraat, een Handelstraat en een Exportstraat, maar daarnaast ook straten die genoemd zijn naar plaatselijke industriëlen zoals Heinz Moormann, Wim de Körver en Ingenieur Wagter. Rotterdam heeft in de Spaanse Polder wel een Industriestraat, maar de kruisende straten - zoals de Gantelstraat, de Wilkstraat en de Linschotenstraat - zijn allemaal naar riviertjes genoemd. Hoe bedenken ze het?

Het zal ongetwijfeld bruisen van de creativiteit en innovatie op al die terreinen... maar in de straatnamen zie je dat helaas niet terug. Wie bedenkt er eens iets nieuws voor de straten op een industrieterrein?

dinsdag 5 mei 2015

Straten voor Wimmen - verzetsstrijders, artiesten en sporters

Zijn er veel Wimmen waar straten naar genoemd zijn? Dat vroeg ik me plots af toen iemand wilde weten of er behalve naar Wim Sonneveld ook straten naar Wim Kan genoemd zijn. En zo kwam ik ineens allemaal straten tegen die naar Wimmen genoemd zijn. Er ging een Wim-wereld voor me open...

Ik vond vijftig Nederlandse straten, lanen en pleinen die naar een Wim zijn genoemd en waarvan de straatnaam ook met 'Wim' begint. Die straten zijn naar 27 verschillende Wimmen genoemd. De recordhouders zijn Wim Sonneveld en Wim Kan, met respectievelijk 11 en 9 straatnamen. De meeste Wim-straten liggen in Noord-Brabant (12), Noord-Holland (11) en Zuid-Holland (7). In Noord-Brabant zijn ook de meeste verschillende Wimmen vernoemd: elf Wimmen kun je daar in de straatnamen terugzien. Den Haag heeft de meeste Wim-straten: van de vijf Wim-straten zijn er twee naar Sonneveld en twee naar Kan vernoemd. In Almere zijn de meeste verschillende Wimmen vernoemd: vier Wimmen, waaronder ook weer Sonneveld en Kan. Van de 27 vernoemde Wimmen waren er tien verzetsstrijder, acht kunstzinnig (cabaretier, beeldhouwer, kunstschilder, fotograaf, poppenspeler of schrijver) en vijf sportief.

Ik noem ze gewoon allemaal maar even, dat is wel zo eerlijk. Als je er nog opmerkingen of aanvullingen bij hebt, kun je dat laten weten in de reacties onder het bericht.

  • Wim Beerman was een politiefotograaf en verzetsstrijder in de Tweede Wereldoorlog. Hij werd op 6 juni 1944 gefusilleerd in de duinen bij Bloemendaal. (Wim Beermanstraat in Nijmegen)
  • Wim Berkelmans was een verzetsstrijder in de Tweede Wereldoorlog. Hij werd op 26 mei 1944 gefusilleerd ergens in de Loonse en Drunense Duinen. (Wim Berkelmansstraat in Tilburg) 
  • Wim Binken was een verzetsstrijder in de Tweede Wereldoorlog. (Wim Binken Hof in Wormer)
  • Wim Boons is een oorlogsslachtoffer uit Raamsdonk. Hij sneuvelde in 1948 in Indonesië en ligt begraven op het Nederlands ereveld Pandu in Bandung. (Wim Boonsstraat in Raamsdonk)
  • Wim Brugman was een verzetsstrijder in de Tweede Wereldoorlog. (Wim Brugmanstraat in Oisterwijk)
  • Wim van Est was een Nederlands wielrenner, en de eerste Nederlander die in de Tour de France de gele trui droeg. Bekend is het verhaal dat hij in 1951 tijdens de afdaling van de Col d'Aubisque zeventig meter diep in een ravijn viel. (Wim van Eststraat in zijn woonplaats Sint Willebrord, Wim van Estlaan in Amsterdam, Wim van Eststraat in Haarlem)
  • Wim Gerrese was tijdens de Tweede Wereldoorlog drukker van de illegale krant Het Parool. Hij werd op 5 februari 1943 gefusilleerd op de Leusderhei. (Wim Gerreselaan in 's-Gravenhage)
  • Wim Harzing was een beeldhouwer. (Wim Harzinghof in Driebergen-Rijsenburg)
  • Wim Helder was een kunstschilder. (Wim Helderlaan in Apeldoorn)
  • Wim Hoogendoorn was verzetsstrijder. Hij hielp met de productie en verspreiden van de bladen De Vonk en De Waarheid. Hij werd in 1943 gevangen genomen en overleed na zijn bevrijding op 6 mei 1945. (Wim Hoogendoornstraat in IJsselstein)
  • Wim Kan was een Nederlands cabaretier. Hij wordt gezien als een van de 'Grote Drie van het Nederlandse cabaret', samen met Wim Sonneveld en Toon Hermans. (Wim Kan Dreef in Kudelstaart, Wim Kanlaan in Beverwijk, Wim Kanplein in Almere, Wim Kansingel in Rosmalen, Wim Kanstraat in Arnhem, Wim Kanstraat in Wageningen, Wim Kanstraat in Hengelo, Wim Kanplein en Wim Kanstraat in 's-Gravenhage)
  • Wim van de Kappelle was een verzetsstrijder in de Tweede Wereldoorlog. (Wim van de Kappelle Hof in Wormer)
  • Wim de Körver was de bijnaam van Wim Hendrix (1896-1965), een Boxmeers ondernemer. (Wim de Körverstraat in Boxmeer)
  • Wim de Kwant was bijna veertig jaar raadslid en wethouder in Ankeveen. (Wim de Kwanthof in Ankeveen)
  • Wim Lagendaal was voetballer bij de Rotterdamse voetbalclub Xerxes. (Wim Lagendaalpad in Rotterdam)
  • Wim Meilink was een poppenspeler. (Wim Meilinkhof in Amstelveen)
  • Wim Meuldijk was een scenarioschrijver en striptekenaar die vooral bekend is geworden door zijn creatie Pipo de Clown. (Wim Meuldijklaan in Almere)
  • Wim Noordhoek was een fotograaf. (Wim Noordhoekkade in Amsterdam)
  • Wim Peters was een atleet. Hij deed drie keer mee aan de Olympische Spelen, en werd in 1934 Europees kampioen. (Wim Petersstraat in Zwolle)
  • Wim Reinders was de schuilnaam van Roelof Knol, een verzetsstrijder uit de Tweede Wereldoorlog. Hij werd op 17 maart 1945 gefusilleerd. (Wim Reindershof en Wim Reinderslaan in Lemmer)
  • Wim Richt sneuvelde in 1944 bij de bevrijding van Engelen. (Wim Richtstraat in 's-Hertogenbosch)
  • Wim Röther was voorzitter en erelid van de Goirlese Sportvereniging Blauw Wit. (De Wim Rötherlaan in Goirle loopt langs het sportterein van GSBW.)
  • Wim Schuhmacher was een Nederlands kunstschilder. (Wim Schuhmacherhof in Almere, Wim Schuhmacherhof in Rotterdam)
  • Wim Sonneveld was een Nederlands cabaretier en zanger. Hij wordt gezien als een van de 'Grote Drie van het Nederlandse cabaret', samen met Wim Kan en Toon Hermans. (Wim Sonneveldlaan in Beverwijk, Wim Sonneveldlaan in Utrecht, Wim Sonneveldstraat in Almere, Wim Sonneveldstraat in Arnhem, Wim Sonneveldstraat in Wageningen, Wim Sonneveldstraat in Rosmalen, Wim Sonneveldstraat in Waalwijk, Wim Sonneveldstraat in Haarlem, Wim Sonneveldstraat in Hengelo, Wim Sonneveldplein en Wim Sonneveldstraat in 's-Gravenhage. En binnenkort een Wim Sonneveldbrug in Amsterdam.)
  • Wim Speelman was een verzetsstrijder tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij werkte voor het illegale blad Vrij Nederland en was mede-oprichter van de illegale krant Trouw. Hij werd op 19 februari 1945 door de Duitsers gefusilleerd. (Wim Speelmanplein en Wim Speelmanstraat in Montfoort.)
  • Wim van Tuijl was een voetballer en trainer van E.V.V. Eindhoven. (Wim van Tuijllaan in Eindhoven)
  • Wim Verschuren was gemeentesecretaris. (Wim Verschurenstraat in Sint Anthonis)

Sommige van deze Wimmen heetten eigenlijk Willem, en eentje zelfs Roelof. Er zijn ook Wimmen en Willems die wel vernoemd zijn in een straatnaam, maar die een straat hebben gekregen die niet met 'Wim' begint. Wim Speelman die ik hierboven noemde, heette eigenlijk Willem Pieter Speelman. Behalve de vermelde Wim-straten zijn bijvoorbeeld ook de Speelmanstraat in Amsterdam, de Willem Speelmanhof in Soest, de W.P. Speelmanstraat in Zwijndrecht en de Willem Pieter Speelmanlaan in Aerdenhout naar hem genoemd. Maar het leek me ondoenlijk (en ook helemaal niet nodig) om al die Wim-straten erbij te zoeken.

Liefhebbers van de naam Wim zouden het boek 'Lang leve Wim' van Wim Daniëls moeten lezen. Het boek is een eerbetoon aan de naam Wim. Wim Daniëls bespreekt alle facetten van de naam Wim. Ik heb het boek zelf niet - ik heet geen Wim immers - maar ik ben wel benieuwd of er ook iets over Wim-straten in staat.

zondag 3 mei 2015

Aan de Amsterdamse grachten - een brug te ver voor Wim Sonneveld

"Aan de Amsterdamse grachten heb ik heel m'n hart voor altijd verpand. Amsterdam vult mijn gedachten als de mooiste stad in ons land", zo zong Wim Sonneveld in de jaren zestig. Je zou denken dat hij met zijn vertolking van die klassieker wel een straatnaam ergens in de buurt van die grachten zou verdienen, maar in heel Amsterdam is geen Wim Sonneveldstraat te bekennen. Hoog tijd om dat recht te zetten.

Wim Sonneveld werd in 1917 geboren in Utrecht, en daar hebben ze nu een Wim Sonneveldlaan. In Den Haag hebben ze een Wim Sonneveldplein en een Wim Sonneveldstraat, en er zijn ook nog wat andere plaatsen met een Wim Sonneveldstraat. Sonneveld woonde het grootste deel van zijn leven in Amsterdam, maar daar zie je hem in de straatnamen helemaal niet terug. Ja, in de Amsterdamse wijk Buitenveldert ligt wel een straat die Sonneveld heet, maar die is genoemd naar een middeleeuws kasteel dat al in 1789 werd gesloopt. Sonneveld kwam in 1936 in Amsterdam en hij ging er nooit meer weg. Hij woonde er op een aantal plekken in het centrum, zoals aan de Keizersgracht, de Reguliersgracht en de Lijnbaansgracht. Hij trad er op als zanger, als cabaretier in zijn eigen cabaretgroepen en als acteur in de musical My Fair Lady. En in 1952 werd hij ook nog eens directeur van het Nieuwe De La Mar theater, dat hij daarmee van de ondergang redde. Sonneveld overleed in 1974 in Amsterdam. Hij ligt er begraven op de begraafplaats van Buitenveldert, nota bene op slechts een paar kilometer van de straat Sonneveld.

Zo iemand verdient toch een straatnaam in Amsterdam? Dat vond Daan Bartels ook. Hij is 'ambassadeur' van het Nederlandstalige lied en geeft ook Wim Sonneveld-wandelingen langs de plekken waar Sonneveld woonde en werkte. Een kenner dus. Bartels ontdekte dat de brug waarop Wim Sonneveld zich voor de hoes van zijn single 'Aan de Amsterdamse grachten' heeft laten fotograferen nog geen naam heeft. Sonneveld had die brug waarschijnlijk niet voor niks uitgekozen voor de foto, want hij ligt op een paar passen lopen van de Keizersgracht en de Reguliersgracht waar hij tussen 1943 en 1962 woonde. Hij keek dus bijna twintig jaar uit op de brug en zal er ook bijna dagelijks over hebben gelopen. In november 2014 stuurde Bartels een mooie brief aan het College van B&W van gemeente Amsterdam met het vriendelijke verzoek deze brug naar Wim Sonneveld te noemen.

Over bruggen
De gemeente Amsterdam hanteert tien gouden regels bij straatnaamgeving, en één daarvan is dat enige terughoudendheid geboden is bij het geven van namen aan bruggen, "omdat daarmee waardevolle namen verloren kunnen gaan voor straatnaamgeving. Ook om een andere reden is het minder gewenst alle bruggen een naam te geven: daarmee verdwijnt de mogelijkheid om eens iemand te vernoemen die door omstandigheden geen straatnaam meer kan krijgen, maar wel voor vernoeming in aanmerking komt." Aan de ene kant moet je dus geen brug naar iemand noemen als je de mogelijkheid open wilt houden om er later een echte straat naar te noemen, maar aan de andere kant is de vernoeming van een brug een mooie oplossing als vernoemen van een straat niet mogelijk is. Met zo'n gouden regel kun je alle kanten op. Door die terughoudendheid zijn er meer dan 1300 naamloze bruggen in Amsterdam, maar er zijn in Amsterdam bijvoorbeeld al wel bruggen genoemd naar Pieter Goemans (de schrijver van 'Aan de Amsterdamse grachten') en Piet Meerburg (Sonnevelds mededirecteur van het Nieuwe De La Mar theater).

De Commissie Naamgeving Openbare Ruimten (CNOR) kwam in december 2014 na uitgebreid beraad met een reactie op het voorstel. De CNOR vond het een sympathiek plan maar zag "onvoldoende aanleiding om juist deze brug naar hem te vernoemen". Dat Sonneveld twintig jaar naast die brug woonde en zich er liet vereeuwigen voor de hoes van zijn beroemde single is blijkbaar niet voldoende. De CNOR was het wel met Bartels eens dat Wim Sonneveld een persoon is die in Amsterdam vernoemd zou moeten worden. "Dit zou bijvoorbeeld kunnen wanneer er in een nieuwe wijk een kleinkunstbuurt zou komen of een brug die nog meer houvast biedt dan de door jou aangedragen argumenten." Bartels liet het er niet bij zitten: hij stuurde een herhaald verzoek aan het College van B&W, startte een online petitie en kreeg volop aandacht in de media. Dus kwam de gemeente maar snel met een tegenvoorstel. In april 2015 maakte men bekend dat binnenkort een andere brug naar Sonneveld genoemd zal worden. Deze brug ligt in de buurt van het DeLaMar Theater waar Sonneveld veel heeft opgetreden en ook vele jaren directeur was. Ook toepasselijk, maar je kunt je afvragen of dat sterkere argumenten zijn dan de argumenten die Bartels heeft aangevoerd. Maar goed: Wim Sonneveld krijgt nu dus eindelijk zijn eigen brug aan de Amsterdamse grachten.

Tuinpad
De mooiste straatnaam die aan Wim Sonneveld doet denken, ligt trouwens in Deurne. Deurne is de geboorteplaats van Friso Wiegersma, de partner van Wim Sonneveld. Wiegersma schreef in de tekst van het lied 'Het Dorp' over zijn geboorteplaats en het pad langs zijn ouderlijk huis: "En langs het tuinpad van m'n vader zag ik de hoge bomen staan. Ik was een kind en wist niet beter, dan dat dat nooit voorbij zou gaan." En precies dat pad gaf men een paar jaar geleden de naam Het tuinpad van mijn vader.

"Dit is al wat er bleef voor mij, een ansicht en herinneringen"... en een paar mooie straatnamen dus.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...