Doorgaan naar hoofdcontent

Een straat voor Balthasar Gerards? Dat nooit! Of toch?

Straten noemen we naar helden, en niet naar moordenaars. Maar het is bij historische figuren soms lastig om te bepalen of het helden zijn of niet. Dat hangt bijvoorbeeld af van de omstandigheden, de tijdgeest, aan welke kant je staat, en hoe kwaad het daglicht is. Zo af en toe komt er een verhaal voorbij van iemand die vindt dat bepaalde straten hernoemd zouden moeten worden, omdat een vermeende held eigenlijk een moordenaar was. En we noemen toch geen straten naar moordenaars?

Er zijn bijvoorbeeld op tientallen plekken straten en pleinen genoemd naar Jan Pieterszoon Coen. Het bekendste voorbeeld is de Coentunnel bij Amsterdam. Maar was Coen nou een VOC-held of eigenlijk stiekem gewoon een gewelddadige kolonisator? Toen de Tweede Coentunnel in 2013 werd geopend, stelde iemand voor om de naam maar helemaal te veranderen. Een jaar daarvoor besloot men in Hoorn dat een standbeeld van Coen gewoon mocht blijven staan, maar dat er wel een kritische tekst op de sokkel toegevoegd moest worden over zijn kwade daden. Nog zo eentje: Piet Hein. Naar hem zijn nog veel meer straten genoemd, maar soms hoor je ineens weer van iemand die zich afvraagt of Hein een zeeheld was of dat we hem tegenwoordig gewoon een piraat zouden noemen. Er zijn ook makkelijke gevallen. Neem Balthasar Gerards, de moordenaar van onze vader des vaderlands Willem van Oranje, daar zullen we dus écht nooit een straat naar noemen. Nou, het is grappig dat ik daarover begin, want er is dus wél een straat naar hem genoemd.

Balthasar Gerards werd in 1557 geboren in Vuillafans, in de regio Franche-Comté in Frankrijk. Eigenlijk heette hij - op zijn Frans - Balthasar Gérard. Gerards werd nogal streng katholiek opgevoed, en in de strijd tussen de katholieken en de protestanten stond hij dus vol overtuiging aan de kant van de katholieke kerk en van koning Filips II van Spanje. Willem van Oranje nam het juist op voor de protestanten die zich verzetten tegen de Spaanse overheersing van Nederland. Toen Gerards in 1581 hoorde dat Willem van Oranje door Filips II vogelvrij was verklaard, besloot hij meteen dat hij hem zou gaan vermoorden. Drie jaar later trok Gerards naar Delft waar hij Willem van Oranje in het Prinsenhof neerschoot.

Balthasar Gerards werd stevig gemarteld en vervolgens ter dood veroordeeld. De straf was niet mild: zijn rechterhand werd met een gloeiende tang afgeknepen, ook op andere plekken werd met gloeiende tangen tot op het bot gegaan, hij werd levend gevierendeeld, waarna zijn hart uit zijn lijf werd getrokken en tenslotte werd zijn hoofd afgehakt en op een spies tentoongesteld. En toen werden ook nog zijn bezittingen in beslag genomen. Past er in die opsomming nog een verering met een eigen straatnaam? Je zou zeggen van niet. Niet in Nederland in ieder geval. Maar wel in Frankrijk! In Vuillafans heet de straat waar Balthasar Gerards (als 'Balthasar Gérard') geboren werd tegenwoordig namelijk de Rue Gérard. In de ogen van de Fransen heeft Balthasar Gerards een vijandige prins vermoord, en dat maakt hem een held. En helden vereer je met een straatnaam.

Ik ben benieuwd of de burgemeester van Vuillafans wel eens brieven ontvangt die hem vertellen dat Balthasar Gerards toch ook geen lieverdje was.

Reacties

Nestor Makhno zei…
Geinig. Heel Nederland eert Churchill met straten en pleinen naar hem genoemd, terwijl Churchill gewoon een sociaal darwinist was, een massamoordenaar en mensenrechtenschender.
Niet waar? Lees: The Bengal Famine. Heel gemakkelijk gewoon onder Google of lees het boek van Madhusree Mukerjee; Churchill's Secret War: The British Empire and the Ravaging of India during World War I

Dan weet je genoeg om te eisen bij stadsbesturen dat de naam van Churchill vervangen wordt door een andere
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

Is het nou Dorpstraat of Dorpsstraat - over de tussen-s in straatnamen

Onlangs stelde iemand me de vraag waarom in Rotterdam de Heemraadssingel en het Heemraadsplein een tussen-s hebben, maar de nabijgelegen Heemraadstraat niet. Komt dat door willekeur van de naamgevers of is er iets anders aan de hand? 

Hoe zit het ook al weer met het gebruik van de tussen-s in de Nederlandse taal? In het Taalportaal wordt uitgelegd wanneer er een tussen-s wordt gebruikt in een samenstelling. Die s komt bijvoorbeeld altijd voor als het eerste deel een verkleinwoord is ('meisjesjurk') of een persoonsaanduiding die in het meervoud een s krijgt ('vissersboot'). En een tussen-s kan ook voorkomen wanneer het eerste deel een meervoud op -en heeft ('dorpsplein') of als het eerste deel helemaal geen meervoud heeft ('eeuwigheidswaarde'). Snap je het nog? Vergeet het dan toch maar weer snel, want er zijn ook nog allemaal uitzonderingen op deze regels. De geleerden weten ook niet precies wat nou de functie van die tussen-s is en in welke gevallen di…

De langste straatnamen van Nederland

Wat zijn de langste straatnamen van Nederland? Ik zet deze mooie namen graag voor je op een rijtje.

Om de lengte van een straatnaam te bepalen volstaat het niet om op de straatnaamborden te kijken, want soms hangen er in één straat al borden met verschillende schrijfwijzen van dezelfde naam. Het is beter om uit te gaan van de officiële schrijfwijze van de straatnaam zoals die is vastgelegd in de BAG, de Basisregistraties Adressen en Gebouwen. Dat levert de volgende top-10 op:
Ir. Mr. Dr. van Waterschoot van der Grachtstraat in Heerlen (48 tekens in totaal, 38 tekens zonder punten en spaties)Burgemeester Baron van Voerst van Lyndenstraat in Gramsbergen (46/41 tekens)Wethouder Fierman Eduard Meerburg senior kade in Katwijk (45/40 tekens)Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg in Tilburg (43/38 tekens)Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat in Laren (42/38 tekens)Burgemeester van Hövell tot Westerflierpad in Halfweg (42/38 tekens)Burgemeester Hoytema van Konijnenburglaan in Scherpe…

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…

Van Arnhem tot San Francisco - iedere stad zijn eigen Lombardstraat. Maar waarom eigenlijk?

Een Lombardsteeg in Alkmaar, een Lombardstraat in Goes, een Lombardkade in Rotterdam en een Lange en Korte Lombardstraat in Den Haag. Een Lombardenstraat en Lombardenvest in Antwerpen, en een Lombardstraat in Brussel. En dan ook nog Lombard Street in Londen, een in Philadelphia en een in San Francisco. Waar komen al die Lombard-straten toch vandaan? Was er misschien ooit een meneer Lombard, en waar heeft hij het dan aan verdiend dat er in de hele wereld straatnamen naar hem zijn genoemd? Nee, de straten zijn niet naar een meneer genoemd, maar naar een heel volk: de Lombarden. Maar waarom zou je daar een straat naar noemen?

De Lombarden zijn de inwoners van Lombardije, de streek rondom Milaan in het noorden van Italië. De naam gaat terug op de 'Longobarden' (de 'Langbaarden'), een Germaanse volksstam waarvan de mannen blijkbaar opvallend lange baarden hadden. Tijdens de Germaanse volksverhuizing in de vijfde eeuw trokken ze naar Noord-Italië en richtten daar een eigen r…