woensdag 30 juli 2014

Een kwatrijntje over het Nijntje Pleintje

Dick Bruna is gestopt met tekenen, zo las ik net in het nieuws. Er zullen dus geen nieuwe Nijntje-boeken meer verschijnen. Op zich is dat geen verrassend bericht, want Dick Bruna is inmiddels al 86 jaar. Hij heeft zijn rust dus wel verdiend. Maar het is wel een mooie aanleiding om wat te vertellen over de straten die naar hem - en zijn Nijntje - zijn genoemd.

Dick Bruna werd in 1927 in Utrecht geboren, en hij heeft zijn atelier in de Utrechtse binnenstad. Niet vreemd dus dat er juist daar een straat naar hem genoemd is. In de Utrechtse wijk Leidsche Rijn ligt sinds een paar jaar de Dick Brunasingel, tussen de Mies Bouhuysstraat en de Marten Toonderstraat. Maar ik vind het nog veel leuker dat er in Utrecht ook een straat naar Nijntje is genoemd: het Nijntje Pleintje! Het is een lief klein plein nabij de Oudegracht, aan de noordkant van het centrum. Op het pleintje staat een heus standbeeld van Nijntje, dat is gemaakt door Dicks zoon Marc. En het straatnaambord is ook in Nijntje-stijl. Het 'Nijntje Pleintje'... dat klinkt ook fijn met die twee rijmende verkleiningswoordjes; de naam van het plein past zo helemaal in de lieve wereld van Nijntje.

De naam van het pleintje verleidde me ertoe om er een rijmpje over te schrijven. Dat werd natuurlijk een kwatrijntje:
kijk, daar gaat een lief konijntje
ik lach en schil een mandarijntje
het lijkt wel of alles hier rijmt
op het Nijntje Pleintje
Maar dat kunnen jullie vast beter. Kom maar op met die kwatrijntjes over het Nijntje Pleintje, met treintjes, magazijntjes, dozijntjes rozijntjes en andere tierelantijntjes. Houd het fijntjes!

vrijdag 25 juli 2014

Kun je op twee plekken tegelijk wonen in de Dubbele Buurt?

Het is natuurlijk helemaal niet handig om dubbele straatnamen te hebben in een stad of dorp. Maar er zijn wel een stuk of tien plaatsen in Nederland waar ze al heel lang een Dubbele Buurt hebben.

 De straatnaam Dubbele Buurt komt voor in Amsterdam, Gouda, Halfweg, Hoorn, Katwijk, Koog aan de Zaan en Purmerend. En in Alkmaar, Broek op Langedijk, Wormerveer en Rijnsburg hebben ze de straatnaam ook, maar dan als Dubbelebuurt - de spatie is daar in de loop der tijd weggevallen. Het is opvallend dat de straten met deze naam alleen maar in Noord-Holland en het noorden van Zuid-Holland voorkomen. Vaak zijn het eeuwenoude straatnamen die in de volksmond zijn ontstaan. Bij de plaatsen waar ik iets over de herkomst van de naam heb kunnen vinden, is de verklaring steeds hetzelfde: de straat stond er ooit om bekend dat er aan twee kanten huizen stonden.

Was dat dan zo bijzonder dat er aan twee kanten van de straat gebouwd was? Nou, blijkbaar wel. In veel plaatsen lagen de straten in het centrum langs een waterloop, zoals een gracht of een afwateringskanaal. Daardoor was er maar aan één kant van de straat ruimte voor bebouwing, want aan de andere kant lag het water. Als er dan eens ergens in de stad bebouwing aan weerszijden van de straat was, dan viel dat meteen op. Zelfs zodanig dat de dubbele bebouwing als aanduiding werd gebruikt. De straat langs de kerk noemde men de Kerkstraat, het plein waar in vis werd gehandeld de Vismarkt en het straatje met de dubbele huizenrij werd de Dubbele Buurt. En daar had zo'n plaats er dan maar eentje van.

woensdag 16 juli 2014

Als je je heldendaden overleeft, ben je dan wel een echte held?

Je bent pas écht een held als je heldendaden je het leven kosten, zo vindt men in Apeldoorn. Daar besloot men onlangs om geen straatnaam te noemen naar Joop Abbink, een verzetsheld uit de Tweede Wereldoorlog. De reden die men gaf voor dat besluit was verrassend: Abbink komt niet in aanmerking, want hij heeft de oorlog overleefd.

Joop Abbink woonde tijdens de oorlog in Apeldoorn. Hij was bijzonder actief als verzetsstrijder: hij was gewestelijk leider van de Landelijke Knokploegen (de LKP) in de regio Gelderland, hij hielp onderduikers, hij nam deel aan overvallen op gevangenissen om verzetsmensen te bevrijden, hij was betrokken bij wapendroppings, saboteerde Duitse wapentransporten en werkte mee aan overvallen van distributiekantoren. Daar verdien je wel een straatnaam mee, zou je zeggen. In oktober 1944 werd Abbink tijdens een grote Duitse razzia opgepakt in Apeldoorn. Na een paar maanden in Kamp Amersfoort kwam hij in februari 1945 in een gevangenenkamp in Duitsland terecht. De omstandigheden waren erbarmelijk en Abbink werd er zó ziek dat het hem bijna zijn leven kostte.

vrijdag 4 juli 2014

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd genoeg niet in Haarlem waar die volgens het Monopoly-spel ligt (In Haarlem hebben ze dan weer wel een Grote Houtstraat, een Kleine Houtstraat en een Korte Houtstraat). Vervolgens staan op de lijst de Kalverstraat (komt in Nederland 30 keer voor), Plein (27 keer), Grote Markt (of Groote Markt, in totaal 19 keer), Hofplein (17 keer), Spui (15 keer), Ketelstraat (9 keer), Zijlweg (9 keer), Herestraat (of Heerestraat, in totaal 7 keer), Leidsestraat (3 keer) en Blaak (2 keer). Vreeburg komt ook 2 keer voor. Volgens het Monopoly-spel ligt die straat in Utrecht, maar daar hebben ze alleen Vredenburg; de straatnaam Vreeburg komt officieel alleen voor in Oosterhout en Rosmalen. En dan is er nog een rijtje namen die in Nederland maar één keer voorkomen: A-Kerkhof (officieel trouwens geschreven als Akerkhof), Barteljorisstraat, Biltstraat, Coolsingel, Lange Poten, Neude en Velperplein.

Uit het feit dat zo veel straatnamen alleen voorkomen in de stad waarin ze ook volgens het Monopoly-spel liggen, kun je concluderen dat er waarschijnlijk niet één stad is waar ze alle Monopoly-straatnamen hebben. En dat is inderdaad het geval. Sterker nog: er zijn maar weinig plaatsen waar ze meer dan vier straatnamen uit het spel hebben. De steden uit het spel hebben een kleine voorsprong omdat die sowieso al twee of drie straatnamen hebben die ook in het spel voorkomen. Amsterdam komt zo op vijf straatnamen uit het spel; daar hebben ze niet alleen de Kalverstraat en de Leidsestraat, maar ook nog een Ketelstraat, een Spui en - heel verrassend voor zo'n grote stad - een Brink. Den Haag komt ook tot vijf, met behalve Lange Poten, Plein en Spui ook nog een Grote Markt en een Ketelstraat. Rotterdam komt tot vijf, met naast Hofplein, Coolsingel en Blaak ook nog een Brink en een Houtstraat. De stad Utrecht komt met Biltstraat, Neude, Kalverstraat, Steenstraat en Zijlweg ook tot vijf, en als we Vredenburg als Vreeburg meetellen zelfs tot zes.

Van de steden die niet voorkomen in het spel is Zwolle de topper met zes straatnamen: Brink, Dorpsstraat, Steenstraat, Grote Markt, Spui en Kalverstraat. Zes uit tweeëntwintig, dat zou toch beter moeten kunnen. Almere had makkelijk de enige echte Monopoly-stad van Nederland kunnen worden, want daar zijn alle straatnamen pas verzonnen ná de introductie van het spel. Daar hadden ze dus eenvoudig alle namen uit het spel een plekje kunnen geven, maar ze komen toch maar tot vier: Brink, Grote Markt, Houtstraat en Plein. Een gemiste kans op een monopolie...

'Ons Dorp' is de enige plaatsnaam uit het spel die niet in het echt voorkomt. Misschien dat men het niet aandurfde om één echte stad als de goedkoopste aan te wijzen, of wellicht dat ze naast de zeven steden 'de rest van Nederland' ook een plekje wilden geven. Veel mensen vragen zich af naar welk voorbeeld Ons Dorp geschapen is. Dat is helaas niet bekend, maar ik weet wel in welke plaatsen de combinatie van een Brink en een Dorpsstraat voorkomt. Dat is in Amstelveen, Bathmen, De Koog, Den Ham, Hijken, Muiderberg, Noordwijkerhout, Onstwedde, Someren, Tynaarlo en Vledder. En zoals ik hierboven al vertelde, hebben ze in Zwolle ook een Brink en een Dorpsstraat.

Zwolle staat met zes straatnamen uit het spel bovenaan de ranglijst. Ze hebben er bovendien een Brink én een Dorpsstraat. Ik roep Zwolle daarom uit tot de Monopoly-stad van Nederland!
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...