dinsdag 17 september 2013

De Moskeestraat, dat is de straat waar de Moskee staat

In Utrecht wordt hard gebouwd aan een nieuwe moskee. Als alles goed verloopt, wordt de ULU Moskee in de wijk Lombok in maart 2014 opgeleverd. Het is al bekend welk adres de moskee gaat krijgen, dat wordt het Moskeeplein. Een primeur voor Nederland, want daarmee krijgt Utrecht als eerste een 'Moskee'-straat.

Het is niet nieuw om een straat naar een gebedshuis te noemen. Sterker nog: de Kerkstraat is de meest voorkomende straat van Nederland. Die straatnaam komt meer dan driehonderd keer voor en laat daarmee de Schoolstraat en Molenstraat achter zich. En dan hebben we het nog niet eens over alle varianten met andere achtervoegsels zoals Kerkwegen, Kerkpaadjes en Kerkpleinen. Ook de kapel doet het goed; als je alle Kapelstraten, -wegen en -paden bij elkaar optelt, kom je boven de tweehonderd uit. Er zijn nog wel meer straten naar andere benamingen voor gebedshuizen genoemd. In Hulst hebben ze bijvoorbeeld een Basiliekstraatje en in Oosterhout een Basiliekplein. De nabijheid van een gebedshuis inspireert mensen blijkbaar om daar een straat in de directe omgeving naar te noemen - vaak is het gewoon de straat naar of langs de kerk.

De kerk, de kapel en de basiliek zijn allemaal christelijke gebouwen. Is het Moskeeplein dan misschien de eerste straatnaam die naar een niet-christelijk gebedshuis wordt genoemd? Nee, dat is niet het geval. We hebben in Nederland ook ongeveer tien straten die naar synagoges zijn genoemd, en twintig die hun naam aan een tempel ontlenen. Het was dus te verwachten dat er ook ooit ergens een moskee-straat zou komen.

Dat het plein voor de Utrechtse moskee de naam Moskeeplein zou krijgen, is al in 2010 door het Utrechts college besloten. Natuurlijk kwamen er meteen protesten omdat dit weer een teken zou zijn van de oprukkende islamisering van ons land. Het Bouwfonds was bijvoorbeeld bang dat de naam Moskeeplein een negatief effect zou hebben op de verkoopbaarheid van de appartementen aan het plein. De gemeente Utrecht reageerde nuchter: Moskeeplein is gewoon een voor de hand liggende naam, omdat het een plein is waar een moskee aan ligt. Doordat de moskee een groot gebouw is dat als baken fungeert, is het Moskeeplein voor de hulpdiensten ook makkelijk te vinden. Ben je op zoek naar het Moskeeplein en zie je in de verte de moskee liggen? Dan zal het daar wel zijn. Een groep van toekomstige bewoners had overigens ook al laten weten het een prima naam te vinden. Geen enkel probleem dus.






zondag 8 september 2013

Ajax-Feyenoord: 4-0 - voetballen in straatnamenland

Deze week kwam de Ajaxstraat in Rotterdam in het nieuws. Een Feyenoord-fan uit Rotterdam had ontdekt dat er in haar stad een straat naar de voetbalclub in Amsterdam was genoemd. Ze begon meteen een actie met als doel om de straatnaam te laten veranderen.

De Rotterdams Ajaxstraat ligt in de wijk 110 Morgen. De straten in die wijk zijn genoemd naar figuren uit de Griekse mythologie. In de directe omgeving van de Ajaxstraat liggen straten zoals de Minervalaan, de Hectorstraat, de Agamemnonstraat en de Achillesstraat. De Ajaxstraat bestaat in Rotterdam al sinds de jaren vijftig. Er is wel vaker ophef over ontstaan; er gaan verhalen over Rotterdamse postbodes die weigerden om post in de Ajaxstraat te bezorgen.

De vrouw die vorige week de oproep deed om de straatnaam te veranderen, woont zelf overigens niet de in de Ajaxstraat. Een rondgang onder de mensen die wél in de Ajaxstraat wonen, leert dat die gewoon met veel plezier in de straat wonen en geen moeite hebben met de naam. De Ajaxstraat is dus helemaal niet naar de Amsterdamse voetbalclub genoemd. Het is misschien wel begrijpelijk dat echte Feyenoord-fans het wat moeilijk hebben met die naam, maar dat hoeft nog niet direct reden te zijn om de naam aan te passen. Zo oordeelde de Rotterdamse straatnaamcommissie vorige week ook naar aanleiding van het protest: "Er zijn geen zwaarwegende redenen om het te veranderen. Het is niet zo dat alle bewoners en bedrijven tegen zijn."

Straatvoetbal
Behalve Rotterdam hebben ook Eindhoven, Utrecht en Hengelo nog straten die naar Ajax zijn genoemd; daar hebben ze respectievelijk een laan, een dreef en een straat. Vreemd genoeg heeft Amsterdam zelf geen Ajaxstraat. We hebben in Nederland ook een Feijenoorddijk, een Feijenoordhaven, een Feijenoordkade en een Feijenoordstraat, maar die liggen allemaal in Rotterdam. Aan de 'ij' in de namen kun je ook al zien dat deze straten niet naar de club Feyenoord zijn genoemd, want die schrijf je officieel met een 'y'.

Er zijn in Nederland best nog wat straten te vinden die naar een voetbalclub genoemd lijken te zijn. Ik zeg niet voor niks 'lijken', want in werkelijk zijn die straten vaak genoemd naar iets anders waar toevallig ook een voetbalclub naar genoemd is. In de wijk 110 Morgen waar de beruchte Ajaxstraat ligt, is bijvoorbeeld ook een Fortunastraat - maar die is natuurlijk niet naar de voetbalclub uit Sittard genoemd. Zo zijn er ook allerlei straten die naar Willem II, Excelsior, Graafschap, Heracles en Sparta genoemd, maar dat heeft in het algemeen niks met voetbal te maken. Enige uitzondering is de Spartastraat - ook weer in Rotterdam. De Spartastraat is de straat die langs het Kasteel loopt, het stadion van voetbalclub Sparta. Dat kan geen toeval zijn.

In Rotterdam ligt trouwens ook een Arenastraat, op ongeveer vijfhonderd meter van de Kuip! Maar daar hoor je dan weer zelden protesten over.

dinsdag 3 september 2013

Van Arnhem tot San Francisco - iedere stad zijn eigen Lombardstraat. Maar waarom eigenlijk?

Een Lombardsteeg in Alkmaar, een Lombardstraat in Goes, een Lombardkade in Rotterdam en een Lange en Korte Lombardstraat in Den Haag. Een Lombardenstraat en Lombardenvest in Antwerpen, en een Lombardstraat in Brussel. En dan ook nog Lombard Street in Londen, een in Philadelphia en een in San Francisco. Waar komen al die Lombard-straten toch vandaan? Was er misschien ooit een meneer Lombard, en waar heeft hij het dan aan verdiend dat er in de hele wereld straatnamen naar hem zijn genoemd? Nee, de straten zijn niet naar een meneer genoemd, maar naar een heel volk: de Lombarden. Maar waarom zou je daar een straat naar noemen?

De Lombarden zijn de inwoners van Lombardije, de streek rondom Milaan in het noorden van Italië. De naam gaat terug op de 'Longobarden' (de 'Langbaarden'), een Germaanse volksstam waarvan de mannen blijkbaar opvallend lange baarden hadden. Tijdens de Germaanse volksverhuizing in de vijfde eeuw trokken ze naar Noord-Italië en richtten daar een eigen rijk op. In de elfde eeuw kwam daar het bankwezen tot bloei. Een eeuw later begonnen de geldwisselaars uit Lombardije zich over West-Europa te verspreiden; ze trokken met handelaren mee van jaarmarkt naar jaarmarkt en kwamen zo ook in de Nederlanden terecht.

Het was hier in die tijd door de kerk verboden om geld uit te lenen tegen rente of een onderpand. Maar door de groei van de economie en de handel was er toch veel behoefte aan geldschieters en kredietverstrekkers.Om in de behoefte te kunnen voorzien, werd voor Joden en Lombarden een uitzondering gemaakt op de kerkwetten. De Lombarden konden in de steden tegen betaling een vergunning krijgen om voor langere tijd een 'geldtafel' te exploiteren. Ons woord 'bank' is afgeleid van 'banca', het Italiaanse woord voor zo'n geldtafel. In de dertiende eeuw werd het woord 'lombard' of 'lombaert' al in het Nederlands gebruikt in de algemene betekenis 'bankier', 'geldwisselaar' of 'woekeraar'. We gebruiken het woord 'lommerd' tegenwoordig nog steeds in de betekenis 'pandjeshuis'. In de zeventiende eeuw namen veel steden de banken in eigen beheer door zelf een 'Bank van Lening' op te richten. Daarmee gingen de Lombarden - en de andere private pandjeshuizen - een steeds kleinere rol spelen.

In veel steden in Nederland en België zijn nog straatnamen die aan het werk van de Lombarden herinneren. Zoals de straat langs de kerk in de volksmond de Kerkstraat werd genoemd en de straat langs de molen de Molenstraat, zo noemde men de straat waar de Lombard zijn bank had de Lombardstraat. En daar zijn er nogal wat van. De Lombardkade in Rotterdam, de Lange en Korte Lombardstraat in Den Haag, de Lombardstegen in Leiden, Gouda, Arnhem en Haarlem, de Lombardstraat in Goes, het Lombardstraatje in Venlo, de Lombardenstraat en Lombardenvest in Antwerpen en de Lombardstraat in Brussel (de 'Rue du Lombard')... en zo zijn er nog wel meer. Ze liggen allemaal op een plaats in de stad waar vroeger een geldwisselaar zijn handel dreef. De Enge Lombardsteeg in Amsterdam dankt zijn naam niet aan een enge inwoner van Lombardije, maar is een enge (smalle) steeg waar ooit een lombard zat. Iets verderop wordt de steeg wat breder en heet het de Wijde Lombardsteeg.

Lombard Street is een belangrijke straat in het centrum van Londen. Dit stuk grond werd in de dertiende eeuw door Koning Edward I toegewezen aan de Lombarden om daar hun bankzaken te ontplooien. Tegenwoordig is Lombard Street een van de meest beroemde straten van Londen, waar alle Britse banken hun hoofdkantoor gevestigd hebben.

In de stad Philadelphia ligt ook een Lombard Street. Men vermoedt dat die gewoon is genoemd naar de beroemde Lombard Street in Londen. En dan ligt er ook nog een beroemde Lombard Street in San Francisco - dat is dat supersteile weggetje midden in de stad met al die haarspeldbochten, waar iedere zichzelf respecterende regisseur wel een keer een achtervolgingsscène heeft opgenomen. Die Lombard Street is dan weer genoemd naar de Lombard Street in Philadelphia. Toen Jasper O'Farrell halverwege de negentiende eeuw het stratenplan voor San Francisco bedacht, besloot hij blijkbaar dat daar ook een Lombard Street in moest komen. Gewoon omdat zo veel steden een Lombard Street hebben...
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...