Doorgaan naar hoofdcontent

Lazarus op zijn lazer geven in de Lazerijstraat?

Vorige week vroeg @taaljournalist me via Twitter wat ik hem kon vertellen over de Lazerijstraat in Etten-Leur. Het deed hem vooral denken aan de uitdrukking 'iemand op zijn lazerij geven'. Maar de straat is niet genoemd naar een pak slaag. De naam verwijst naar een plek waar vroeger lepralijders werden opgevangen.

Lepra is een ziekte die de huid en de botten aantast. De ziekte kwam vele eeuwen voor onze jaartelling al voor. Uit angst voor besmetting durfde men de naam van de ziekte vroeger nauwelijks uit te spreken. Daarom had men het simpelweg over 'de zieke', of in het Frans 'le malade'. Uit deze Franse benaming is een ander Nederlandse woord voor de ziekte ontstaan: melaatsheid. De Bijbelse figuur Lazarus - een met zweren bedekte bedelaar - is de beschermheilige van de lepralijders. Met een verwijzing naar zijn naam werd de ziekte daarom ook wel lazerij of lasarie genoemd.

In de middeleeuwen werden op een groot aantal plekken in West-Europa speciale inrichtingen gebouwd om lepralijders op te vangen. Door de leprozen af te zonderen, wilde men voorkomen dat andere mensen ook besmet zouden worden. Meestal werden deze inrichtingen daarom buiten de stadsmuren of dorpsgrenzen gebouwd. Er waren alleen in Nederland al tientallen steden met een leprozenhuis, waaronder Amsterdam, Arnhem, Delft Den Haag, Haarlem, Kampen, Middelburg, Rotterdam, Sneek, Utrecht en Zwolle. Vanaf de vijftiende eeuw nam de besmetting met lepra langzaamaan af. Veel leprozenhuizen werden toen afgebroken of kregen een andere functie als bejaardenhuis of weeshuis.

Op sommige plekken kwam de aanwezigheid van een leprozenhuis ook terug in de straatnaamgeving. In Amsterdam was bijvoorbeeld lange tijd een Leprozengracht. Het Amsterdams leprozenhuis lag in de zestiende eeuw nog buiten de stadsmuren, maar bij een stadsuitbreiding kwam het binnen de stadsmuren te liggen. Toen de Leprozengracht in 1882 werd gedempt, verdween ook de straatnaam. In Den Haag herinnert de straatnaam Zieken aan het voormalige leprozenhuis. Zieken was de weg naar het gebouw dat vanaf halverwege de vijftiende eeuw tot in de negentiende eeuw buiten Den Haag lag. Nadat in 1654 de laatste melaatse was overleden, werd het gebouw ook nog als proveniershuis, kazerne en hospitaal gebruikt. Door de groei van de stad ligt de straat Zieken inmiddels midden in de stad.

Ook op andere plekken in Nederland hebben we nog steeds straatnamen die aan een oude leprozerie herinneren, zoals de Lazarijstraat in Middelburg, de Lazaruskade in Gouda, de Lazaristenstraat in Bocholtz en de Lazarusbocht in Oirschot. En dus ook de Lazerijstraat in Etten-Leur waar @taaljournalist naar vroeg. In België hebben we nog de Lazarijstraat in Hasselt en de Leprozerijstraat in Moeskroen. En ook de Rue de la Maladrie (Soignies) en de Rue de la Maladrée (o.a. in La Louvière, Gembloers, Courcelles en Le Roeulx) doen herinneren aan een oude leprozerie. Als je de straten op de kaart opzoekt, kun je zien dat ze allemaal buiten de oude woonkern liggen.

In Leiden ligt nog geen vijfhonderd meter buiten de oude binnenstad een Lasserstraat. Maar die naam heeft dan weer helemaal niks met de lazerij te maken. De Lasserstraat ligt nabij de Smederijstraat en de Gieterijstraat. Dan kun je zelf wel bedenken over wat voor lasserij het hier gaat.

Reacties

Greet zei…
Bij het lezen van uw artikel moest ik steeds denken aan het woord 'lazaret'. Heeft dat er ook mee te maken?
Dinx zei…
@Greet: Inderdaad. Een lazaret was oorspronkelijk een ziekenhuis voor mensen met besmettelijke ziekten, maar is in het Nederlands ook 'veldhospitaal' gaan betekenen.
De Lasserstraat in Leiden is inderdaad genoemd naar een lasserij, en wel de Nederlandsche Electrolasch Maatschappij die tot 1994 op die plek gevestigd was.
Sjos zei…
La Louvière, Gembloers, Courcelles en Le Roeulx ... dat zijn plaatsnamen waar je op zich al een mooie column over moet kunnen schrijven!
Daan van Leeuwen zei…
De 'Zieken' in Den Haag verwijst eveneens naar de leprozerie, dat in de late middeleeuwen buiten de stad lag aan het kanaal richting Delft.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

Is het nou Dorpstraat of Dorpsstraat - over de tussen-s in straatnamen

Onlangs stelde iemand me de vraag waarom in Rotterdam de Heemraadssingel en het Heemraadsplein een tussen-s hebben, maar de nabijgelegen Heemraadstraat niet. Komt dat door willekeur van de naamgevers of is er iets anders aan de hand? 

Hoe zit het ook al weer met het gebruik van de tussen-s in de Nederlandse taal? In het Taalportaal wordt uitgelegd wanneer er een tussen-s wordt gebruikt in een samenstelling. Die s komt bijvoorbeeld altijd voor als het eerste deel een verkleinwoord is ('meisjesjurk') of een persoonsaanduiding die in het meervoud een s krijgt ('vissersboot'). En een tussen-s kan ook voorkomen wanneer het eerste deel een meervoud op -en heeft ('dorpsplein') of als het eerste deel helemaal geen meervoud heeft ('eeuwigheidswaarde'). Snap je het nog? Vergeet het dan toch maar weer snel, want er zijn ook nog allemaal uitzonderingen op deze regels. De geleerden weten ook niet precies wat nou de functie van die tussen-s is en in welke gevallen di…

De langste straatnamen van Nederland

Wat zijn de langste straatnamen van Nederland? Ik zet deze mooie namen graag voor je op een rijtje.

Om de lengte van een straatnaam te bepalen volstaat het niet om op de straatnaamborden te kijken, want soms hangen er in één straat al borden met verschillende schrijfwijzen van dezelfde naam. Het is beter om uit te gaan van de officiële schrijfwijze van de straatnaam zoals die is vastgelegd in de BAG, de Basisregistraties Adressen en Gebouwen. Dat levert de volgende top-10 op:
Ir. Mr. Dr. van Waterschoot van der Grachtstraat in Heerlen (48 tekens in totaal, 38 tekens zonder punten en spaties)Burgemeester Baron van Voerst van Lyndenstraat in Gramsbergen (46/41 tekens)Wethouder Fierman Eduard Meerburg senior kade in Katwijk (45/40 tekens)Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg in Tilburg (43/38 tekens)Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat in Laren (42/38 tekens)Burgemeester van Hövell tot Westerflierpad in Halfweg (42/38 tekens)Burgemeester Hoytema van Konijnenburglaan in Scherpe…

Van Arnhem tot San Francisco - iedere stad zijn eigen Lombardstraat. Maar waarom eigenlijk?

Een Lombardsteeg in Alkmaar, een Lombardstraat in Goes, een Lombardkade in Rotterdam en een Lange en Korte Lombardstraat in Den Haag. Een Lombardenstraat en Lombardenvest in Antwerpen, en een Lombardstraat in Brussel. En dan ook nog Lombard Street in Londen, een in Philadelphia en een in San Francisco. Waar komen al die Lombard-straten toch vandaan? Was er misschien ooit een meneer Lombard, en waar heeft hij het dan aan verdiend dat er in de hele wereld straatnamen naar hem zijn genoemd? Nee, de straten zijn niet naar een meneer genoemd, maar naar een heel volk: de Lombarden. Maar waarom zou je daar een straat naar noemen?

De Lombarden zijn de inwoners van Lombardije, de streek rondom Milaan in het noorden van Italië. De naam gaat terug op de 'Longobarden' (de 'Langbaarden'), een Germaanse volksstam waarvan de mannen blijkbaar opvallend lange baarden hadden. Tijdens de Germaanse volksverhuizing in de vijfde eeuw trokken ze naar Noord-Italië en richtten daar een eigen r…

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…