Doorgaan naar hoofdcontent

Laan van Nieuw Oosteinde of Laan van Nieuw Oost-Indië? Of allebei?

De Laan van Nieuw Oosteinde is een belangrijke weg tussen Voorburg en Den Haag. Als je de gemeentegrens passeert, heet de weg in Den Haag ineens Laan van Nieuw Oost-Indië. Dat lijkt er aardig op, maar het is toch nét twee lettertjes anders. Dat kan toch haast geen toeval zijn...

Die weg ligt er al eeuwen. In de loop der tijd heeft hij een aantal verschillende namen gehad. Het was in die tijd helemaal niet ongebruikelijk dat een straatnaam in de volksmond veranderde. Dat gebeurde bijvoorbeeld als een belangrijke eigenschap, bewoner of bestemming veranderde. In de vijftiende eeuw leidde de weg naar de hofstede 'De Werve' in Voorburg. De weg werd daarom eeuwenlang 'Werflaen' of 'Wervelaan' genoemd. Vanaf de zeventiende eeuw moest iedereen die de weg wilde gebruiken tol betalen. Daar kwam pas in 1928 een einde aan. De weg naar de hofstede is ook nog een tijdlang 'Hoflaan' genoemd, en aan het eind van de achttiende eeuw komt ook nog de naam 'Nieuwe Laan' voor.

Aan het eind van de negentiende eeuw kreeg de straat zijn huidige naam. In 1886 werd in Voorburg de naam 'Laan van Nieuw Oosteinde' geregistreerd. En in 1894 werd voor het Haagse deel de naam 'Laan van Nieuw Oost-Indië' vastgelegd. Die naam wordt vaak afgekort tot 'Laan van NOI'. Het curieuze is dat zowel Voorburg als Den Haag een historische onderbouwing heeft bij de keuze voor de eigen schrijfwijze. De 'Laan van Nieuw Oosteinde' is namelijk genoemd naar het Voorburgse 'Huis Nieuw Oosteinde' dat vlak bij het huidige treinstation Laan van NOI moet hebben gestaan. Dit treinstation stond in de 19e eeuw overigens bekend als station 'Nieuw Oosteinde'. En de Laan van Nieuw Oost-Indië in Den Haag is genoemd naar een zeventiende-eeuwse herberg met de naam 'Nieuw Oost-Indië', die een paarhonderd meter noordelijker moet hebben gestaan, in de buurt van de Bezuidenhoutseweg. Daar is in beide gevallen geen speld tussen te krijgen...

Waarom noem je een huis 'Nieuw Oosteinde' of een herberg 'Nieuw Oost-Indië'? Ik weet het niet, maar bij allebei kan ik wel een verhaal bedenken. Hebben die herberg en dat huis werkelijk allebei bestaan? Dat weet ik ook niet. Ik heb er in ieder geval nog geen goede bronnen voor kunnen vinden, en beide gemeentes doen er in de verklaring van hun straatnaam ook een beetje schimmig over. Misschien weten zij het ook wel niet. Feit is dat beide namen al heel lang door elkaar worden gebruikt.

Een herberg en een huis met een nagenoeg gelijke naam, op tweehonderd meter van elkaar. Ik vind het wel een mooi verhaal. En het is natuurlijk ook goed mogelijk. Ik stel voor dat we gewoon beide verklaringen voor waar aannemen, totdat het tegendeel bewezen wordt.

Reacties

Peter zei…
In vroeger dagen werd de westelijke begrenzing van de stad (dat is richting Loosduinen) aangegeven met de straatnaam Westeinde. Voor de noordkant (richting Scheveningen) hebben we ook zo'n naam: het Noordeinde. Dus waarom zou de oostkant niet ooit het Oosteinde geweest kunnen zijn. Het is maar een gedachte.
Leuk artikel over twee straten waar ik vaak kom. Op de Laan van NOI heb ik zelfs nog een halfjaar gewoond.

Aardig is dat de naam van de Laan van Nieuw Oost-Indië niet alleen in de schrijftaal, maar ook in de spreektaal doorgaans wordt afgekort: Laan van Noi, rijmend op hoi.

Laan van Noe voor het Voorburgse deel heb ik daarentegen nog nooit gehoord, maar het afkorten is ook de Voorburgers niet vreemd, want ze hebben natuurlijk wel de KW-laan en de KJ-laan (waarbij ik niet zeker weet of de afkorting KJ-laan ook in de spreektaal voorkomt, KW-laan in ieder geval wel).
Wat denk je overigens van het spatiegebruik? Zou het niet Nieuw-Oost-Indië en Nieuw-Oosteinde moeten zijn?
Dinx zei…
@Peter:
Delft heeft ook een Noord-, Oost-, Zuid- en Westeinde. Zo raar is die gedachte dus niet.

@Maarten:
Over dat spatiegebruik is ook wel wat te zeggen, ja... ;-)
Rob Essers zei…
In Het Vaderland van 27 oktober 1931 staat een bijdrage met als kop Laan van Nieuw Oost-Indië of Laan van Nieuw-Oosteinde; zie http://tiny.cc/yu02cw

Daarin schrijft dr. A.A. Beekman "dat de naam Laan van Nieuw Oost-Indië ouder is dan die van Laan van Nieuw-Oosteinde en dat dus de eerste niet door verbastering uit den laatste kan ontstaan zijn, wèl dat het omgekeerde het geval is geweest."

De bronverwijzingen maken een overtuigende indruk. "Is dus de naam Laan van Nieuw-Oost-Indië goed te verklaren, met dien van Laan van Nieuw-Oosteinde is dat geenszins het geval en daartoe is, voor zooveel mij bekend, zelfs nooit een poging gedaan."
Dinx zei…
Goed speurwerk, Rob! We moeten dit verhaal maar als enige juiste theorie aanhouden, totdat ooit wellicht een keer iemand met een oude kaart komt waar het Huis Nieuw Oosteinde op staat.

Het zal je trouwens deugd doen dat in dit artikel de straatnaam netjes als 'Laan van Nieuw-Oost-Indië' met streepjes wordt geschreven, precies zoals de straatnaam officieel staat geregistreerd! ;-)
Laura zei…
'De Werve' in Voorburg? Grappig dat er een 'Te Werve' is in Rijswijk.
De KJ-laan (ik woon er om de hoek) is inderdaad ingeburgerd spraakgebruik in Voorburg, net als de KW-laan.
Er is ook een Prinses Beatrixlaan (daar woont mijn moeder) maar die is nooit Koningin Beatrixlaan geworden. En dus ook niet de KB-laan.
De afkorting PB-laan ligt minder voor de hand omdat er ook nog een Prins Bernhardlaan is.
Anoniem zei…
Leuk verhaal, ga wonen aan de Laan van Nieuw Oosteinde en was benieuwd naar de achtergrond.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

Is het nou Dorpstraat of Dorpsstraat - over de tussen-s in straatnamen

Onlangs stelde iemand me de vraag waarom in Rotterdam de Heemraadssingel en het Heemraadsplein een tussen-s hebben, maar de nabijgelegen Heemraadstraat niet. Komt dat door willekeur van de naamgevers of is er iets anders aan de hand? 

Hoe zit het ook al weer met het gebruik van de tussen-s in de Nederlandse taal? In het Taalportaal wordt uitgelegd wanneer er een tussen-s wordt gebruikt in een samenstelling. Die s komt bijvoorbeeld altijd voor als het eerste deel een verkleinwoord is ('meisjesjurk') of een persoonsaanduiding die in het meervoud een s krijgt ('vissersboot'). En een tussen-s kan ook voorkomen wanneer het eerste deel een meervoud op -en heeft ('dorpsplein') of als het eerste deel helemaal geen meervoud heeft ('eeuwigheidswaarde'). Snap je het nog? Vergeet het dan toch maar weer snel, want er zijn ook nog allemaal uitzonderingen op deze regels. De geleerden weten ook niet precies wat nou de functie van die tussen-s is en in welke gevallen di…

De langste straatnamen van Nederland

Wat zijn de langste straatnamen van Nederland? Ik zet deze mooie namen graag voor je op een rijtje.

Om de lengte van een straatnaam te bepalen volstaat het niet om op de straatnaamborden te kijken, want soms hangen er in één straat al borden met verschillende schrijfwijzen van dezelfde naam. Het is beter om uit te gaan van de officiële schrijfwijze van de straatnaam zoals die is vastgelegd in de BAG, de Basisregistraties Adressen en Gebouwen. Dat levert de volgende top-10 op:
Ir. Mr. Dr. van Waterschoot van der Grachtstraat in Heerlen (48 tekens in totaal, 38 tekens zonder punten en spaties)Burgemeester Baron van Voerst van Lyndenstraat in Gramsbergen (46/41 tekens)Wethouder Fierman Eduard Meerburg senior kade in Katwijk (45/40 tekens)Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg in Tilburg (43/38 tekens)Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat in Laren (42/38 tekens)Burgemeester van Hövell tot Westerflierpad in Halfweg (42/38 tekens)Burgemeester Hoytema van Konijnenburglaan in Scherpe…

Van Arnhem tot San Francisco - iedere stad zijn eigen Lombardstraat. Maar waarom eigenlijk?

Een Lombardsteeg in Alkmaar, een Lombardstraat in Goes, een Lombardkade in Rotterdam en een Lange en Korte Lombardstraat in Den Haag. Een Lombardenstraat en Lombardenvest in Antwerpen, en een Lombardstraat in Brussel. En dan ook nog Lombard Street in Londen, een in Philadelphia en een in San Francisco. Waar komen al die Lombard-straten toch vandaan? Was er misschien ooit een meneer Lombard, en waar heeft hij het dan aan verdiend dat er in de hele wereld straatnamen naar hem zijn genoemd? Nee, de straten zijn niet naar een meneer genoemd, maar naar een heel volk: de Lombarden. Maar waarom zou je daar een straat naar noemen?

De Lombarden zijn de inwoners van Lombardije, de streek rondom Milaan in het noorden van Italië. De naam gaat terug op de 'Longobarden' (de 'Langbaarden'), een Germaanse volksstam waarvan de mannen blijkbaar opvallend lange baarden hadden. Tijdens de Germaanse volksverhuizing in de vijfde eeuw trokken ze naar Noord-Italië en richtten daar een eigen r…

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…