Doorgaan naar hoofdcontent

De Willemsparkweg en de Willem Sparkweg - straatnamen voor Willem Spark

Wordt er wel eens een straat genoemd naar mensen die helemaal niet bestaan hebben? Dat komt inderdaad wel eens voor. Maar dan moet zo iemand die niet bestaan heeft natuurlijk wel iets bijzonders gepresteerd hebben. Zo iemand is Willem Spark.

Het verhaal van Willem Spark
Tijdens de Tweede Wereldoorlog was in Sint-Michielsgestel een interneringskamp. In het kamp werden een paar honderd vooraanstaande Nederlanders gevangen gehouden, zoals politici, hoogleraren, advocaten en schrijvers. Onder hen waren bekende namen zoals Wim Schermerhorn, Jan de Quay, Piet Lieftinck, Max Kohnstamm en de Niko Tinbergen. Het regime in de gevangenis was niet echt streng en de gevangenen hoefden geen zwaar werk te doen. Ze kregen ook de vrijheid om filmavonden, cursussen, sporttoernooien en andere activiteiten te organiseren.

Een van die activiteiten was een bijeenkomst die in het teken stond van de grote Britse componist Willem Spark. De bijeenkomst werd gehouden op donderdag 24 juni 1943, precies honderd jaar na zijn overlijden. Willem Spark - wie kent hem niet? Dat hij een groot componist was, blijkt wel uit het feit dat de bekende Willemsparkweg in Amsterdam-Zuid naar hem is genoemd. Als zo'n straat naar je genoemd is, hoor je er echt bij. Een aantal sprekers (o.a. Wieger Bruin, dr. Onno Damsté, prof. dr. B.A. van Groningen, mr. C.J.G.M. Schölvinck) gingen uitgebreid in op Willem Spark en de betekenis van zijn werk, en op de piano werden enkele van zijn werken ten gehore gebracht. De lezingen werden na de oorlog gepubliceerd onder de titel The Spark papers. Inhoudende de redevoeringen uitgesproken bij de Willem Spark-herdenking in "Beekvliet", Sint Michielsgestel op 24 juni 1943.

De bijeenkomst was bijzonder interessant en een groot succes... maar ook een grote grap. In werkelijkheid had Willem Spark namelijk helemaal niet bestaan. De sprekers hadden alle verhalen bij elkaar verzonnen. En die Willemsparkweg in Amsterdam dan? Die is natuurlijk helemaal niet naar Willem Spark genoemd, maar 'gewoon' naar het Willemspark, en dat park is op zijn beurt weer genoemd naar Koning Willem I. (In werkelijkheid heeft er overigens wel een Engelse musicus geleefd die 'William Spark' heette, maar die heeft niks met de Willem Spark uit dit verhaal te maken.)

De Duitse bezetter moest niks hebben van het Nederlandse koningshuis. Voor alle straatnamen die naar leden van het koninklijk huis waren genoemd, werden daarom tijdens de oorlog andere namen bedacht. Het verhaal gaat dat Amsterdamse ambtenaren het hernoemen van de Willemsparkweg hebben kunnen voorkomen door te stellen dat die weg niet naar Koning Willem I was genoemd maar naar de componist Willem Spark. Dat verhaal is echter niet juist. In werkelijkheid hoefden namelijk alleen straatnamen te worden hernoemd die waren afgeleid van leden van het koningshuis die nog in leven waren: Wilhelmina, Juliana, Bernhard, Beatrix en Irene. Koning Willem I was toen echter al honderd jaar dood en de hernoeming van de Willemsparkweg was helemaal niet aan de orde.

Een echte straat voor Willem Spark
De componist Willem Spark heeft dus nooit bestaan. Maar in Sint-Michielsgestel hebben ze tegenwoordig toch een straat die naar hem is genoemd. Aan de rand van het Duitse Bos ligt daar sinds 1986 de Willem Sparkweg. Dat bos is in de oorlog onder dwang aangelegd door gijzelaars uit het interneringskamp, en is in de volksmond 'het Duitse Bos' gaan heten. Aanvankelijk wilde men de straat ook 'Duitse Bos' noemen, maar dat voorstel stuitte op te veel bezwaren. Vandaar dat men toen besloot om de straat naar Willem Spark te noemen. Hij heeft weliswaar nooit echt geleefd, maar zijn verhaal is onlosmakelijk met het kamp en de locatie verbonden. De vernoeming is dus op zijn plaats.

Zijn er meer mensen zoals Willem Spark?
Blijkbaar is er in Nederland dus wel eens een straat naar een fictief persoon genoemd. Zijn er zo meer voorbeelden? Tja, het is maar net hoe je 'fictief persoon' definieert. Er zijn in Nederland bijvoorbeeld wel straten genoemd naar romanfiguren zoals Eline Vere en Max Havelaar. En er zijn straten genoemd naar stripfiguren zoals Kuifje, Jerom en Donald Duck. Maar dat is toch allemaal van een andere orde.

Het verhaal van Willem Spark is misschien beter vergelijkbaar met dat van Jean François Moufot. Die Franse wiskundige en filosoof is geboren op 13 maart 1784 en dat is vandaag precies 228 jaar geleden! Zijn baanbrekende werk is op zich al bijna voldoende om een straatnaam mee te verdienen, maar helaas voor Moufot heeft hij - net als Willem Spark - nooit echt geleefd. Het feit dat zijn biografie desondanks toch ooit meer dan vier jaar op de Nederlandse, Engelse, Duitse en Franse versie van Wikipedia heeft gestaan, maakt zijn verhaal misschien toch bijzonder genoeg voor een straatnaam. Als ze in Sint-Michielsgestel ooit een weg door het Duitse Bos gaan aanleggen, kunnen ze voor de straatnaam misschien nog eens aan Moufot terugdenken...

Reacties

Anoniem zei…
Deze reactie is verwijderd door een blogbeheerder.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

Populaire posts van deze blog

Is het nou Dorpstraat of Dorpsstraat - over de tussen-s in straatnamen

Onlangs stelde iemand me de vraag waarom in Rotterdam de Heemraadssingel en het Heemraadsplein een tussen-s hebben, maar de nabijgelegen Heemraadstraat niet. Komt dat door willekeur van de naamgevers of is er iets anders aan de hand? 

Hoe zit het ook al weer met het gebruik van de tussen-s in de Nederlandse taal? In het Taalportaal wordt uitgelegd wanneer er een tussen-s wordt gebruikt in een samenstelling. Die s komt bijvoorbeeld altijd voor als het eerste deel een verkleinwoord is ('meisjesjurk') of een persoonsaanduiding die in het meervoud een s krijgt ('vissersboot'). En een tussen-s kan ook voorkomen wanneer het eerste deel een meervoud op -en heeft ('dorpsplein') of als het eerste deel helemaal geen meervoud heeft ('eeuwigheidswaarde'). Snap je het nog? Vergeet het dan toch maar weer snel, want er zijn ook nog allemaal uitzonderingen op deze regels. De geleerden weten ook niet precies wat nou de functie van die tussen-s is en in welke gevallen di…

De langste straatnamen van Nederland

Wat zijn de langste straatnamen van Nederland? Ik zet deze mooie namen graag voor je op een rijtje.

Om de lengte van een straatnaam te bepalen volstaat het niet om op de straatnaamborden te kijken, want soms hangen er in één straat al borden met verschillende schrijfwijzen van dezelfde naam. Het is beter om uit te gaan van de officiële schrijfwijze van de straatnaam zoals die is vastgelegd in de BAG, de Basisregistraties Adressen en Gebouwen. Dat levert de volgende top-10 op:
Ir. Mr. Dr. van Waterschoot van der Grachtstraat in Heerlen (48 tekens in totaal, 38 tekens zonder punten en spaties)Burgemeester Baron van Voerst van Lyndenstraat in Gramsbergen (46/41 tekens)Wethouder Fierman Eduard Meerburg senior kade in Katwijk (45/40 tekens)Burgemeester Baron van Voorst tot Voorstweg in Tilburg (43/38 tekens)Burgemeester van Nispen van Sevenaerstraat in Laren (42/38 tekens)Burgemeester van Hövell tot Westerflierpad in Halfweg (42/38 tekens)Burgemeester Hoytema van Konijnenburglaan in Scherpe…

Van Arnhem tot San Francisco - iedere stad zijn eigen Lombardstraat. Maar waarom eigenlijk?

Een Lombardsteeg in Alkmaar, een Lombardstraat in Goes, een Lombardkade in Rotterdam en een Lange en Korte Lombardstraat in Den Haag. Een Lombardenstraat en Lombardenvest in Antwerpen, en een Lombardstraat in Brussel. En dan ook nog Lombard Street in Londen, een in Philadelphia en een in San Francisco. Waar komen al die Lombard-straten toch vandaan? Was er misschien ooit een meneer Lombard, en waar heeft hij het dan aan verdiend dat er in de hele wereld straatnamen naar hem zijn genoemd? Nee, de straten zijn niet naar een meneer genoemd, maar naar een heel volk: de Lombarden. Maar waarom zou je daar een straat naar noemen?

De Lombarden zijn de inwoners van Lombardije, de streek rondom Milaan in het noorden van Italië. De naam gaat terug op de 'Longobarden' (de 'Langbaarden'), een Germaanse volksstam waarvan de mannen blijkbaar opvallend lange baarden hadden. Tijdens de Germaanse volksverhuizing in de vijfde eeuw trokken ze naar Noord-Italië en richtten daar een eigen r…

Wat is de echte Monopoly-stad van Nederland? En waar ligt Ons Dorp?

Een tijd geleden heb ik al eens uitgelegd wie de straatnamen heeft gekozen voor het Nederlandse Monopoly-spel. De Nederlandse editie van het spel was de eerste waarin straatnamen uit verschillende steden werden gebruikt. Dus vroeg ik me af: is er misschien toch één stad te vinden die al die straatnamen heeft? Dan zouden ze daar mooi hun geheel eigen editie van het spel kunnen maken. Tijdens die zoektocht diende nog een tweede vraag zich aan: waar ligt Ons Dorp?

Laten we eerst eens even kijken hoe bijzonder die straatnamen uit het Monopoly-spel eigenlijk zijn. In de top-10 met straatnamen die in het Nederland het meest voorkomen, staat één straat uit Monopoly: de Dorpsstraat. Die komt in Nederland 315 keer voor, van Aalsmeer tot Zwolle. De Brink komt 67 keer voor, van Almelo tot Zuidwolde. Op 43 plaatsen ligt een Steenstraat, van Alphen aan den Rijn tot in Zwolle. Dan komen we bij een bijzonder geval: de Houtstraat komt 32 keer voor in Nederland (van Almere tot Wolvega), maar vreemd ge…