dinsdag 28 juni 2011

Is het altijd winter in de Sneeuwbalstraat?

Ik las net een nieuwsbericht over de Sneeuwbalstraat in Den Haag. Geen leuke aanleiding. Maar het was vooral de straatnaam die me intrigeerde. Een Sneeuwbalstraat... in wat voor buurt zou die straat liggen? Wat is het thema van de straatnamen in die wijk?

Zou het een winterse buurt zijn? Met niet alleen een Sneeuwbalstraat, maar ook een Sneeuwpopstraat, een IJspegelplein en een Glijbaan? Of zou het een projectielenbuurt zijn, waar de Sneeuwbalstraat kruist met de Pijlstraat, het Speerplein en de Kogelbaan? Of zijn het allemaal ballen: Sneeuwbalstraat, Voetbalstraat, Boksbalstraat, Nasibalstraat en vooruit... de Boekenbalstraat.

Ik draai nog wat verder door - dat heb ik soms. Misschien zijn de straten wel genoemd naar dingen waar een effect naar genoemd is. Je hebt niet alleen een sneeuwbaleffect, maar ook het vliegwieleffect, het dopplereffect en het Droste-effect. Dat worden dan de Vliegwielstraat, de Dopplerstraat en de Drostestraat. Dat is dan een wijk met veel effect!

Welke van deze thema's het precies is, Den Haag toont in ieder geval wel lef door zo'n creatief straatnamenthema te gebruiken. Natuurlijk wilde ik even weten hoe het nou precies zit. Het resultaat viel me een beetje tegen: een sneeuwbal ik gewoon een plant. Net als de goudsbloem en het sneeuwklokje. Niet dat ik iets tegen bloemen heb, maar een bloemenbuurt is toch een beetje gewoontjes.

(De Latijnse naam voor de sneeuwbal is 'Viburnum'. In de prehistorie werden de lange rechte takken van de plant vaak gebruikt om pijlen van te maken. Dan zat ik met 'projectielenbuurt' toch nog wel een beetje in de goede buurt...)

woensdag 22 juni 2011

De weg kwijt in Japan?

Als je de weg kwijt bent in Japan, heeft het niet zoveel zin om naar een straatnaam op zoek te gaan. Met uitzondering van de grote straten in de grote steden hebben de straten in Japan namelijk geen namen. Maar hoe kun je dan vinden wat je zoekt?

In Japan hebben ze een heel andere manier van adresseren dan wij. Als wij iemand een brief sturen, schrijven we eerst de naam van de persoon op, dan de straat, en dan de plaatsnaam met soms nog de provincie erachter. Als de brief naar een ander land moet, schrijven we ook nog de naam van het land onder. We gaan dus van klein naar groot. (Als kind vond ik dat altijd zo'n intrigerende opsomming dat ik onder mijn adres altijd nog "Europa, Wereld, Melkweg, Heelal" toevoegde, maar dat terzijde.) De manier waarop ze in Japan het adres op een brief schrijven is precies andersom: van groot naar klein. En als je een brief moet bezorgen, is dat eigenlijk wel zo logisch. Zorg eerst maar eens dat je in de juiste stad komt, en ga daar op zoek naar het juiste huis.

Japanse adressen beginnen met het noemen van de prefectuur - vergelijkbaar met onze provincie. Meestal worden die 'ken' genoemd, maar daarnaast hebben ze ook nog 'to' (voor Tokyo), 'do' (voor Hokkaido) en 'fu' (voor Osaka en Kyoto). Dan volgen de naam van de stad ('shi') en het stadsdeel ('ku'), of voor dorpen de naam van het district ('gun') en de naam van het dorp ('cho' of 'machi'). Een stadsdeel kan vaak ook nog in 'cho' of 'machi' worden verdeeld. Elke 'machi' wordt opgedeeld in wijken: 'chôme'. Deze wijken zijn weer opgedeeld in huizenblokken: 'banchi'. En dan volgt tenslotte nog een nummer voor het gebouw: 'go'. Prefecturen, steden, stadsdelen, districten en dorpen hebben allemaal een naam; voor chôme, banchi en go gebruikt men gewoon een nummer. De gebouwen in een blok worden overigens genummerd in de volgorde waarin ze gebouwd zijn en niet in de volgorde waarin ze staan. Als je dus al het juiste blok hebt gevonden dan is het soms nog even zoeken voordat je voor het juiste huis staat.

Alles bij elkaar een waterdicht systeem. Als een straat al een naam heeft, dan wordt die dus eigenlijk nooit gebruikt in de adressering. Als iemand je in Japan de weg wil wijzen, zal die eerder gebruikmaken van herkenningspunten zoals bruggen en stations dan van straatnamen.

Je zult maar een beroemde Japanse politicus, filosoof of sporter zijn... dan is de kans dus klein dat er een straat naar je genoemd wordt.

dinsdag 7 juni 2011

Op de barricades voor goede straatnamen!

Er zijn in Nederland nogal wat steden die 'Bastion' als straatnamen hebben. Soms gaat het om vestingsteden die echt een vesting hebben, zoals Gorinchem, Woudrichem en Naarden. Maar vaker gaat het om nieuwbouwwijken in steden die waarschijnlijk juist graag een heus bastion hadden wíllen hebben. Zeg nou zelf: zo'n bastion geeft je stad toch allure. En de makkelijkste manier om een bastion in je straatbeeld te krijgen, is een straat 'Bastion' noemen. Eerlijk is eerlijk - het thema 'vestingwerken' levert een bijna onuitputtelijke hoeveelheid prachtige woorden op die zich prima lenen voor stoere straatnamen.

In Vijfhuizen hebben ze ook een écht bastion. Het Fort bij Vijfhuizen is onderdeel van de Stelling van Amsterdam, een verdedigingslinie van 42 forten die tussen 1880 en 1920 werd aangelegd rond Amsterdam. Langs het fort loopt de Linieweg. En het fort vormde duidelijk de inspiratiebron bij het bedenken voor straatnamen in de nabijgelegen wijk. Natuurlijk hebben ze er een straat die 'Bastion' heet. Deze kruist met de Affuit en de Arsenaal. Ik heb wel iets met die ouderwetse woorden. Als ik ze lees, kost het me weinig moeite om een paar eeuwen terug in de tijd te reizen. In gedachten loop ik al rond over de traversen. Ik zoek een plekje in de barbette (een geschuttoren), zie in de verte de ravelijn liggen (een vijfhoekig of redanvormig versterkt eiland buiten de vestingmuur) en klim stiekem naar beneden via de glacis (een helling aan de buitenkant van een vesting). Barbette, Ravelijn en Glacis... allemaal straatnamen in Vijfhuizen. Net als Poterne, Redoute, Palissade, Donjon, Lunette en Escarp. En zo hebben ze er nog veel meer! Wil je net als ik een tijdreis maken, of gewoon weten wat de woorden betekenen, kijk dan eens op de lijst van vaktermen in de vestingbouwkunde in de Wikipedia. Stuk voor stuk woorden met een verhaal.

In Vijfhuizen hebben ze ook een straat die 'Paradot' heet, en dat verraste me. Ik kende die term niet, maar wel de 'parados'. Dat is namelijk een traverse die beschutting biedt tegen rugvuur ('para' betekent 'tegen' en 'dos' is 'rug'). En zo biedt de paraflanc beschutting tegen vuur van de zijkant (de flank). Maar misschien noemden ze de parados vroeger ook wel paradot, dat zou natuurlijk kunnen.

In Velserbroek hebben ze zich bij de straatnaamgeving ook laten inspireren door bastions. Om de straatnamen daar eens op wat anders te laten eindigen dan -straat of -weg hebben ze alle namen op 'Bastion' laten eindigen. Er is een buurt met de straatnamen Zon Bastion, Maan Bastion, Ster Bastion en Aurora Bastion. Een eindje verderop liggen ook nog Ceylon Bastion, Colombo Bastion, Closenberg Bastion en Matara Bastion. Ik weet niet waarom, maar ze hebben alle straatnamen voor de zekerheid ook nog eens met een onjuiste spatie geschreven! Brrr.

Voor mij geen Zon Bastion. Laat mij maar wonen in de Ravelijn, de Donjon of de Parados. Dat zijn tenminste stoere namen die de tand des tijds overleven!
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...